Cơ chế lây truyền HIV từ mẹ sang con
HIV được truyền từ mẹ sang con theo hai phương thức là: Trực tiếp từ mẹ sang thai nhi và từ sữa mẹ sang con. HIV có thể lây truyền trực tiếp từ mẹ sang thai con khi thai còn nằm trong tử cung, khi chuyển dạ, sau khi sinh và thời kỳ cho con bú.
Các cơ chế lây truyền HIV từ mẹ sang con gồm:
Lây truyền trong tử cung, khi mang thai
Sự lây truyền có thể xảy ra suốt từ 3 tháng đầu tới khi thai đủ tháng do HIV được truyền trực tiếp từ mẹ sang thai qua bánh rau. Người ta thấy rằng HIV có thể truyền qua bánh rau sang thai nhi rất sớm (tuy với một tỉ lệ thấp). Qua nghiên cứu đã từng tìm thấy HIV trong các mô não, thận, gan của tổ chức thai sau sẩy.
Bánh rau có một màng ngăn cách với tử cung của người mẹ để bảo vệ thai nhi. Thông thường mầm bệnh rất khó đi qua màng ngăn cách này.
Sự ngăn cách để bảo vệ thai nhi rất phức tạp và có thể có nhiều yếu tố tham gia. Chính sự ngăn cách này đã bảo vệ cho ít nhất khoảng 60% con của các bà mẹ nhiễm HIV không bị nhiễm HIV từ người mẹ.
 |
| HIV có thể được lây truyền trực tiếp từ mẹ sang thai qua bánh rau. |
Lây truyền khi chuyển dạ
Khi chuyển dạ, các cơn co tử cung làm tử cung co bóp, tử cung xóa và mở, làm tổn thương các mạch máu nhỏ gây chảy máu. Máy chảy sẽ làm tăng số lượng HIV có trong âm đạo dẫn đến tăng nguy cơ nhiễm HIV khi thai đi qua âm đạo người mẹ.
Nếu cuộc đẻ có can thiệp như cắt tầng sinh môn, đặt forceps hoặc giác hút thì các biểu mô và mạch máu lớn có thể tổn thương, máu chảy làm tăng khả năng lây nhiễm HIV cho thai.
Khi đi qua đường âm đạo để ra ngoài, thai có tiếp xúc trực tiếp hoặc có thể nuốt dịch âm đạo có nhiều HIV vào đường tiêu hóa.
Thành âm đạo, cổ tử cung của người mẹ, da và niêm mạc của trẻ sơ sinh có thể bị xây xước trong quá trình thăm khám hoặc thực hiện thủ thuật, vi rút HIV qua những chỗ xây xước đó mà thâm nhập vào cơ thể thai nhi.
 |
|
Bà mẹ nhiễm HIV nên cho con ăn bằng sữa thay thế. Ảnh minh họa. |
Sau đẻ, lây truyền qua sữa mẹ
Nghiên cứu ở châu Phi cho thấy, tỷ lệ trẻ nhiễm HIV qua sữa mẹ chiếm 16 đến 42%, trung bình khoảng 29% trong tổng số 100 trẻ sinh ra bị nhiễm HIV từ mẹ.
Trong thời kỳ sau đẻ, HIV từ những bạch cầu máu trong bụng mẹ qua các mạch máu thẩm thấu vào các nang sữa rồi qua sữa mẹ sang con. Vì vậy, người ta khuyên các bà mẹ nhiễm HIV khi có đủ điều kiện thì không nên cho con bú mà nên cho con ăn sữa thay thế để cắt nguồn lây này.
Núm vú bị tổn thương (viêm, loét, xây xước…) và có thể bị chảy máu cũng làm tăng nguy cơ lây truyền HIV khi trẻ bú mẹ.