Đổi mới công tác phòng chống ma túy đáp ứng yêu cầu tình hình mới

Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10 và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026. Nhiều quy định mới của Luật được đánh giá sẽ tạo bước chuyển mạnh mẽ trong công tác phòng ngừa, đấu tranh, quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy, người nghiện và người sau cai nghiện ma túy.

Trao đổi với báo chí về những điểm mới của Luật, Thiếu tướng Ngô Thanh Bình, Cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (Bộ Công an) cho biết, việc sửa đổi, bổ sung các quy định mới nhằm cụ thể hóa các yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra tại Kết luận số 132-KL/TW ngày 18/3/2025 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 36-CT/TW ngày 16/8/2019 của Bộ Chính trị về tăng cường, nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống và kiểm soát ma túy.

Tăng cường quản lý người nghiện, hướng tới mục tiêu "xã hội không ma túy"

Theo Thiếu tướng Ngô Thanh Bình, Kết luận số 132-KL/TW đã đặt ra nhiều nhiệm vụ quan trọng, trong đó yêu cầu đến hết năm 2030 có ít nhất 50% đơn vị hành chính cấp xã trên toàn quốc "không ma túy", từng bước đẩy lùi ma túy ra khỏi đời sống xã hội. Đồng thời, tập trung đưa tối đa số người nghiện đủ điều kiện theo quy định pháp luật và những người nghiện có nguy cơ phạm tội, vi phạm pháp luật cao đi cai nghiện bắt buộc.

Bên cạnh đó, Bộ Chính trị cũng yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng khoa học, kỹ thuật và công nghệ, chuyển đổi trạng thái công tác phòng, chống ma túy từ "truyền thống" sang "hiện đại"; khai thác hiệu quả Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư phục vụ công tác quản lý địa bàn, quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy, người nghiện và quản lý sau cai nghiện.

Để cụ thể hóa các nội dung này, Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 đã bổ sung nhiều quy định mới nhằm tăng cường công tác quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy, người nghiện và người bị quản lý sau cai nghiện. Trong đó, đáng chú ý là việc bổ sung quy định áp dụng biện pháp giám sát điện tử đối với người cai nghiện tại gia đình, cộng đồng; người điều trị nghiện bằng thuốc thay thế và người bị quản lý sau cai nghiện ma túy.

Luật cũng quy định cụ thể thời hạn cai nghiện ma túy là 24 tháng đối với người cai nghiện lần đầu và 36 tháng đối với người cai nghiện từ lần thứ hai trở lên. Theo Thiếu tướng Ngô Thanh Bình, quy định này nhằm bảo đảm tính minh bạch, thống nhất trong quá trình thực hiện, đồng thời tăng tính răn đe đối với người nghiện ma túy.

Đáng chú ý, để khắc phục tình trạng người sử dụng trái phép chất ma túy chống đối, không chấp hành việc xét nghiệm chất ma túy trong cơ thể, Luật đã bổ sung quy định áp dụng biện pháp áp giải đối với người không chấp hành yêu cầu xét nghiệm chất ma túy trong cơ thể tại khoản 2 Điều 23.

Cùng với đó, Điều 47 của Luật cũng bổ sung quy định xử lý vi phạm đối với người nghiện và người bị quản lý sau cai nghiện theo hướng chặt chẽ hơn; mở rộng việc áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc đối với các trường hợp vi phạm pháp luật nhiều lần, không chỉ giới hạn ở hành vi sử dụng trái phép chất ma túy như trước đây.

Theo Thiếu tướng Ngô Thanh Bình, người nghiện ma túy trong thời gian lập hồ sơ đưa đi cai nghiện bắt buộc sẽ được đưa vào quản lý tại các cơ sở cai nghiện hoặc trường giáo dưỡng nhằm hạn chế tình trạng bỏ trốn, bảo đảm thuận lợi cho việc thi hành quyết định đưa đi cai nghiện bắt buộc. Những quy định mới này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý người nghiện, kéo giảm số người nghiện, từng bước làm sạch cộng đồng và xây dựng xã hội không ma túy.

Chủ động đấu tranh với tội phạm ma túy trong tình hình mới

Từ thực tiễn đấu tranh với tội phạm ma túy thời gian qua, Thiếu tướng Ngô Thanh Bình cho biết lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy đã triệt xóa nhiều đường dây, ổ nhóm tội phạm ma túy quy mô lớn, hoạt động liên tỉnh, xuyên quốc gia. Các đối tượng thường xuyên thay đổi phương thức, thủ đoạn để đối phó với cơ quan chức năng và che giấu hành vi phạm tội.

Trong đó, nổi lên là việc sử dụng các tiếng lóng như "kẹo", "trà sữa", "hàng bay", "nước vui" để ám chỉ các loại ma túy; lợi dụng mạng xã hội như Facebook, Zalo, Telegram để kết nối, giao dịch mua bán và tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy.

Các đối tượng còn ngụy trang ma túy dưới dạng thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, đồ chơi hoặc chế biến thành kẹo, bánh, nước uống, thuốc lá điện tử khiến người dân vô tình tiếp xúc hoặc sử dụng mà không hay biết. Bên cạnh đó, tội phạm ma túy cũng lợi dụng hình thức "hàng xách tay", "bưu phẩm", "chuyển hộ hàng hóa" hay các nền tảng giao nhận hàng hóa công nghệ để vận chuyển trái phép chất ma túy.

Trước tình hình đó, Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 đã đưa ra nhiều chính sách, quy định nhằm tạo cơ sở pháp lý cho công tác phòng ngừa, đấu tranh hiệu quả với tội phạm ma túy. Luật khuyến khích nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và ứng dụng công nghệ cao trong phòng, chống ma túy; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học, kỹ thuật trong hoạt động nghiệp vụ phục vụ công tác phát hiện, điều tra và xử lý tội phạm ma túy.

Luật cũng nghiêm cấm các hành vi hướng dẫn sản xuất, sử dụng trái phép chất ma túy; quảng cáo, tiếp thị chất ma túy dưới mọi hình thức. Các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy được kiểm soát chặt chẽ nhằm ngăn chặn việc lợi dụng để thực hiện hành vi phạm tội.

Đặc biệt, Việt Nam sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan chức năng nước ngoài thực hiện biện pháp triệt xóa toàn bộ đường dây, bắt giữ các đối tượng chủ mưu, cầm đầu ở nước ngoài và thu giữ toàn bộ số ma túy liên quan.

Hiện đại hóa công tác quản lý bằng giám sát điện tử

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 là việc bổ sung biện pháp giám sát điện tử trong quản lý người nghiện và người sau cai nghiện ma túy. Theo Thiếu tướng Ngô Thanh Bình, đây là bước tiến lớn trong việc ứng dụng khoa học, kỹ thuật và công nghệ vào công tác quản lý, đánh dấu quá trình chuyển đổi từ phương thức quản lý "truyền thống" sang "hiện đại".

Việc áp dụng biện pháp giám sát điện tử kết hợp với khai thác dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư sẽ giúp giảm tải cho lực lượng Công an cấp xã nhưng vẫn nâng cao hiệu quả giám sát, quản lý. Dữ liệu từ hệ thống giám sát điện tử cũng giúp lực lượng chức năng kịp thời phát hiện những địa bàn có dấu hiệu phức tạp về ma túy để chủ động đấu tranh, triệt xóa.

Theo Thiếu tướng Ngô Thanh Bình, biện pháp này còn thể hiện tính nhân văn khi giúp theo dõi sức khỏe, tâm lý, các biểu hiện bất thường của người cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng; người điều trị nghiện bằng thuốc thay thế và người bị quản lý sau cai nghiện để kịp thời hỗ trợ y tế, tư vấn phù hợp.

Đồng thời, việc áp dụng giám sát điện tử được thực hiện công khai cho người bị giám sát biết, kết hợp với các chế tài chặt chẽ, đặc biệt là biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc đối với người không chấp hành giám sát điện tử. Qua đó, tạo sức răn đe thực chất, buộc người bị giám sát phải tự điều chỉnh hành vi, tuân thủ nghiêm quy định pháp luật, góp phần giảm tội phạm ma túy, tội phạm hình sự và các vi phạm pháp luật khác.

Nâng cao hiệu quả cai nghiện và tái hòa nhập cộng đồng

Theo quy định tại khoản 1 Điều 29 Luật Phòng, chống ma túy, thời hạn cai nghiện ma túy đối với người cai nghiện lần đầu là 24 tháng, đối với người cai nghiện từ lần thứ hai trở lên là 36 tháng.

Thiếu tướng Ngô Thanh Bình cho biết quy định này nhằm khắc phục tình trạng không thống nhất về thời hạn cai nghiện giữa các hình thức cai nghiện, giảm nguy cơ tùy nghi và tiêu cực trong áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc. Đồng thời, việc kéo dài thời gian cai nghiện đối với người tái nghiện sẽ giúp tăng cường quản lý, hạn chế nguy cơ tiếp tục sử dụng trái phép chất ma túy và giảm tỉ lệ tái nghiện.

Sau khi tiếp nhận quản lý các cơ sở cai nghiện ma túy công lập, lực lượng Công an đã siết chặt kỷ luật, kỷ cương, tăng cường quản lý nội vụ, qua đó làm thay đổi căn bản nền nếp sinh hoạt và tác phong của người cai nghiện.

Theo Thiếu tướng Ngô Thanh Bình, 100% cơ sở cai nghiện đã thực hiện đánh giá, phân loại người cai nghiện ngay từ khi tiếp nhận để xây dựng kế hoạch cai nghiện phù hợp với từng trường hợp. Đồng thời, các cơ sở cũng tổ chức học tập nội quy, giáo dục chính trị, pháp luật, kỹ năng sống, học văn hóa, xóa mù chữ và tư vấn tái hòa nhập cộng đồng cho người sắp hết thời hạn cai nghiện.

Đặc biệt, các cơ sở cai nghiện đã tổ chức 175 buổi học chính trị; 143 buổi dạy pháp luật; 980 buổi dạy văn hóa, xóa mù chữ; 1.488 buổi dạy nghề cho gần 3.000 người cai nghiện ma túy, chiếm khoảng 4,5% số người cai nghiện. Trong số này, có 2.700 người được cấp chứng chỉ nghề, chiếm 90% số người được dạy nghề.

Nhiều doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh cũng đã tiếp nhận, ký hợp đồng lao động với người sau cai nghiện theo giới thiệu của các cơ sở cai nghiện. Điển hình như Cơ sở cai nghiện tỉnh Quảng Ninh giới thiệu doanh nghiệp tiếp nhận 4 người sau cai nghiện; Cơ sở cai nghiện số 2 tỉnh Quảng Trị giới thiệu 2 người; Cơ sở cai nghiện số 4 Hà Nội giới thiệu 4 người.

Bên cạnh đó, việc tổ chức các phiên tòa xét xử lưu động các vụ án về ma túy tại cơ sở cai nghiện cũng góp phần nâng cao nhận thức pháp luật cho người cai nghiện, tăng tính răn đe và phòng ngừa vi phạm sau cai.

Theo Thiếu tướng Ngô Thanh Bình, những hoạt động trên góp phần nâng cao hiệu quả công tác cai nghiện, giúp người sau cai nghiện trở về cộng đồng với ý thức tuân thủ pháp luật, có tay nghề lao động, được hỗ trợ việc làm và có bản lĩnh để tránh xa ma túy, nhanh chóng ổn định cuộc sống.

Thùy Chi