Hà Nam: Chưa đến 1/10 số người nghiện được đưa đi cai nghiện tập trung

Ông Nguyễn Bá Nhật, Phó Giám đốc Trung tâm ĐTCNMT & PHCNTT kiểm tra quá trình lao động của học viên

Rào cản từ những quy định

Theo thống kê, hiện trên địa bàn tỉnh Hà Nam có gần 1.000 người nghiện ma túy có hồ sơ quản lý, trong đó hơn 100 người đang bị giam giữ trong trại tạm giam, nhà tạm giữ, gần 100 người trong cơ sở cai nghiện ma túy của tỉnh, còn lại đang làm ăn sinh sống ở ngoài xã hội. Việc đưa người nghiện đi cai nghiện tập trung là một giải pháp bảo đảm ổn định xã hội, kiềm chế tệ nạn ma túy, giúp người nghiện điều trị và cắt cơn, có khả năng tái hòa nhập cộng đồng…

Nếu như trước đây, mỗi năm có vài trăm trường hợp nghiện ma túy được đưa vào Trung tâm ĐTCNMT & PHCNTT để thực hiện cai nghiện thì 5 năm trở lại đây số lượng người được đưa vào đây chỉ khoảng từ 40-95 người, chưa đến 1/10 số người nghiện có hồ sơ quản lý.

Trong nhiều khó khăn đưa người nghiện vào trung tâm, khó khăn đầu tiên phải kể đến là việc xác định đối tượng có nghiện hay không đang tồn tại những bất cập theo quy định. Ông Thái Doãn Hòa, Trưởng Công an huyện Bình Lục cho biết, số người nghiện chưa được phát hiện hoặc chưa có đủ tài liệu chứng minh là nghiện ma túy còn tiềm ẩn, có xu hướng gia tăng. Nguyên nhân chủ yếu vẫn là việc người nghiện không thừa nhận đã sử dụng ma túy, gia đình che giấu, tìm mọi cách để khi xét nghiệm kết quả là âm tính với ma túy hoặc không chấp nhận đi xét nghiệm.

Đặc biệt, việc thực hiện các quy định của Nghị định 221/2013/NĐ-CP của Chính phủ về quy định chế độ áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc và Nghị định 111/2013/NĐ-CP của Chính phủ quy định chế độ áp dụng biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại xã, phường, thị trấn, đang có những khó khăn nhất định.

Theo quy định của Nghị định 221, khi phát hiện người sử dụng ma túy trái phép, công an cấp xã, phường phải lập biên bản và xác minh, thu thập tài liệu, lập hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Sau 5 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, trưởng phòng Tư pháp cấp huyện có trách nhiệm kiểm tra tính pháp lý của hồ sơ. Kết quả kiểm tra phải được thể hiện bằng văn bản gửi trưởng phòng LĐTB&XH. Trong thời gian 7 ngày, trường hợp hồ sơ đầy đủ, trưởng phòng LĐTB&XH gửi hồ sơ cho tòa án nhân dân cấp huyện. Tiếp đó, trong thời hạn 5 ngày kể từ ngày nhận được quyết định áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc của tòa án, công an cấp huyện chủ trì, phối hợp với phòng LĐ, TB&XH đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc.

So với trước, thủ tục hành chính đưa người đi cai nghiện bắt buộc hiện quá rườm rà, gây khó khăn cho các cơ quan chức năng thi hành nhiệm vụ. Ông Thái Doãn Hòa nhìn nhận: Trước khi có Nghị định 221, chỉ cần công an xã bắt được đối tượng vi phạm, lập biên bản xử lý vi phạm  hành chính, sau đó báo cáo với công an huyện hoàn thiện thủ tục hồ sơ, rồi trình với chủ tịch UBND huyện ra quyết định đưa đối tượng đi cai nghiện bắt buộc. Nhưng giờ đây, nhiều trường hợp biết  là nghiện ma túy, nhưng áp dụng quy định của Nghị định 111, cơ quan công an sẽ khó mà xác định chính xác đối tượng là nghiện. Bởi vì, việc xác định tình trạng nghiện của đối tượng hiện do các trạm y tế xã, phường, thị trấn đảm nhiệm. Trong khi trình độ chuyên môn, điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế phục vụ cho công tác xét nghiệm ma túy không phải trạm y tế nào cũng đủ khả năng. Nghị định quy định "thẩm quyền xét nghiệm phải là y, bác sỹ có chứng chỉ hành nghề và phải qua khóa tập huấn".

Với những lý do này, từ năm 2014 đến tháng 6/2016, huyện Bình Lục không thể đưa một trường hợp nào nghiện ma túy vào cơ sở cai nghiện bắt buộc.

Cần tháo gỡ khó khăn

Ông Nguyễn Bá Nhật, Phó Giám đốc Trung tâm ĐTCNMT & PHCNTT cho biết: Việc thực hiện Nghị định 221 có những bất cập đã ảnh hưởng rất lớn đến số lượng học viên đưa vào trung tâm. Mặc dù vừa qua tỉnh đã hỗ trợ, học viên cai nghiện bắt buộc không phải đóng phí nên phần nào khuyến khích gia đình người nghiện hợp tác, đưa con em mình tới trung tâm. Nhưng nhiều đối tượng cai nghiện có tiền án, tiền sự, ăn chơi đua đòi, lười lao động… gây khó khăn cho công tác quản lý. Năm 2016, số đối tượng cai nghiện bắt buộc vào trung tâm đã tăng lên 48 người, đạt 48% kế hoạch, trong đó tập trung nhiều nhất ở các huyện Duy Tiên, Kim Bảng và thành phố Phủ Lý.

Theo ông Nguyễn Bá Nhật, hiện nay, áp dụng Nghị định 221, việc quyết định đưa người nghiện đi cai nghiện bắt buộc do Tòa án nhân dân cấp huyện quyết định nhưng hiện tại các địa phương vẫn  lúng túng khi thực hiện quy trình xét duyệt đưa người nghiện đi cai nghiện bắt buộc. Nghị định cũng có những điểm không phù hợp: Người bị áp dụng cai nghiện bắt buộc được thông qua việc lập hồ sơ và được đọc, sao chép hồ sơ. Tâm lý người nghiện khi biết bị áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc thường muốn trốn tránh các cơ quan chức năng. Việc chưa vào cuộc của chính quyền cấp xã trong công tác tổ chức cai nghiện tại cộng đồng và lập hồ sơ đề nghị đưa người nghiện đi cai nghiện bắt buộc cũng là nguyên nhân gây nên những khó khăn này.

Tại Khoa Điều trị cai nghiện ma túy bắt buộc, gần 100 học viên dù được thực hiện điều trị cắt cơn theo các bước của quy trình cai nghiện, nhưng đại đa số học viên phải cai nghiện ma túy nhiều lần. Số sử dụng ma túy tổng hợp ngày một tăng, khó kiểm soát. Trong khi điều kiện đáp ứng yêu cầu trong điều trị của trung tâm với những học viên nghiện ma túy tổng hợp còn thiếu, hạn chế, ảnh hưởng không nhỏ tới hiệu quả của công tác cai nghiện.

Ông Nguyễn Bá Nhật cho biết: Nhiều năm rồi, trung tâm rất mong muốn cho cán bộ đi tập huấn, nâng cao trình độ chuyên môn nhưng kinh phí không có. Mặc dù nhiều học viên tại trung tâm luôn tỏ ra hài lòng với chất lượng điều trị và quản lý ở đây, nhưng tinh thần vẫn còn chưa thực sự ổn định để tuân thủ thời gian và phác đồ trị liệu.

Tiếp xúc với hai học viên nghiện ma túy đá là Lại Văn Hiệp (xã Tiên Nội, huyện Duy Tiên) và Trần Văn Khánh (thị trấn Đồng Văn, huyện Duy Tiên) được biết, việc điều trị cho học viên nghiện ma túy tổng hợp vô cùng khó khăn. Ông Hoàng Ngọc Ánh, Trưởng khoa Điều trị cai nghiện ma túy bắt buộc, công tác hơn 10 năm tại đây chia sẻ, khó khăn trong cai nghiện tập trung không chỉ từ những thủ tục rườm rà mà còn những vấn đề xã hội phức tạp. Cho đến giờ, chưa có một phác đồ điều trị nào thành công cho đối tượng nghiện ma túy tổng hợp.

Mặc dù việc cai nghiện ma túy bắt buộc gặp khó khăn nhưng cai nghiện ma túy tập trung từ lâu là biện pháp mang lại nhiều lợi ích cho xã hội. Để công tác này đạt hiệu quả, việc sửa đổi một số nội dung quy định về cai nghiện tập trung tại các cơ sở cai nghiện phải được thực hiện sớm, đồng thời với việc nâng cao nhận thức của nhân dân trong việc cai nghiện ma túy.