Mở rộng trợ giúp pháp lý, bảo vệ quyền lợi người liên quan đến ma túy

Trợ giúp pháp lý là một chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước bảo vệ quyền con người, quyền công dân nhằm cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho đối tượng thuộc diện được trợ giúp pháp lý, đặc biệt là người nghèo và các đối tượng yếu thế có khó khăn về tài chính với nguyên tắc hoạt động "Bảo vệ tốt nhất quyền, lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý" (khoản 3 Điều 3 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017). Nhiệm vụ này được giao cho Bộ Tư pháp thực hiện từ năm 1997 đến nay.

Tăng khả năng tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý

Nhằm tăng cường khả năng tiếp cận, thụ hưởng cho người vi phạm pháp luật liên quan đến ma tuý, người sử dụng ma túy, người nghiện ma túy và sau cai nghiện ma túy thuộc diện được trợ giúp pháp lý để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ khi có tranh chấp, vướng mắc pháp luật liên quan đến phòng, chống ma tuý, Bộ Tư pháp đã đề xuất Dự án 8 "Nâng cao khả năng tiếp cận, thụ hưởng về dịch vụ trợ giúp pháp lý chất lượng và giáo dục pháp luật trong phòng, chống ma túy" trong Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030 (Bộ trưởng Bộ Công an phê duyệt Quyết định số 7619/QĐ-BCA ngày 08/9/2025).

Dự án gồm nội dung trọng tâm sau: Nâng cao nhận thức tiếp cận, thụ hưởng dịch vụ trợ giúp pháp lý cho người dân trong vụ việc, vụ án có liên quan đến ma túy; tăng cường năng lực cho người thực hiện trợ giúp pháp lý, nâng cao chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý có liên quan đến ma túy; nâng cao khả năng phối hợp, hỗ trợ về trợ giúp pháp lý của đội ngũ cán bộ và tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động trợ giúp pháp lý trong công tác phòng, chống ma túy.

Đồng thời, hỗ trợ thực hiện vụ việc trợ giúp pháp lý tham gia tố tụng có tính chất phức tạp hoặc điển hình có liên quan đến ma tuý cho người thuộc diện được trợ giúp pháp lý của các Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước; nâng cao hiệu quả giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng pháp luật về phòng, chống ma tuý.

Để triển khai Dự án, ngày 4/3/2026, Bộ Tư pháp đã ban hành Công văn số 1235/BTP-PB&TG hướng dẫn thực hiện các nội dung của Dự án 8. Tiếp đó, ngày 17/6/2026, Bộ trưởng Bộ Tư pháp ban hành Quyết định số 1506/QĐ-BTP về Kế hoạch triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy năm 2026.

Hơn 2.100 vụ việc trợ giúp pháp lý liên quan đến ma túy trong 6 tháng

Tính đến ngày 14/6/2026, cả nước có 289.369 người sử dụng trái phép chất ma túy, người nghiện ma túy và người bị quản lý sau cai. Trong khi đó, tình trạng tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy tại các cơ sở kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự và các dịch vụ nhạy cảm vẫn diễn biến phức tạp.

Các đối tượng tiếp tục lợi dụng mạng xã hội, công nghệ thông tin để mua bán, giao dịch ma túy theo phương thức "phi tiếp xúc", thuê địa điểm tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy, sử dụng dịch vụ giao hàng trung gian và thanh toán qua tài khoản ngân hàng, gây nhiều khó khăn cho lực lượng chức năng trong công tác đấu tranh, xử lý.

Theo báo cáo của Bộ Công an, trong 6 tháng đầu năm 2026, kết quả triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030 cho thấy, Tòa án các cấp đã giải quyết theo thủ tục sơ thẩm 17.887 vụ với 35.324 bị cáo phạm các tội về ma túy (tăng 3.277 vụ và 9.405 bị cáo so với cùng kỳ năm 2025); đã giải quyết, xét xử 14.555 vụ với 26.882 bị cáo , đạt tỉ lệ 81,37% về số vụ và 76,1% về số bị cáo.

Các Tòa án nhân dân khu vực đã thụ lý 10.423 hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, chiếm 98,45% trong tổng số hồ sơ đề nghị áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án; đã giải quyết 9.827 hồ sơ, đạt 92,79%. Đồng thời, giải quyết 6.356/6.357 đơn đề nghị hoãn, miễn chấp hành, giảm thời hạn, tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành phần thời gian áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc còn lại, đạt tỉ lệ 99,9%.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, các Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tại các tỉnh, thành phố đã thụ lý và giải quyết 2.118 vụ việc trợ giúp pháp lý liên quan đến ma túy cho 2.118 người thuộc diện được trợ giúp pháp lý. Đáng chú ý, có 1.000 vụ việc tham gia tố tụng phức tạp, điển hình, chiếm khoảng 47,2% tổng số vụ việc trợ giúp pháp lý liên quan đến ma túy.

Nhiều vụ việc được đội ngũ trợ giúp pháp lý thực hiện hiệu quả, giúp người được trợ giúp được tuyên mức án nhẹ hơn, chuyển đổi tội danh hoặc áp dụng khung hình phạt thấp hơn; bảo vệ quyền lợi trong các vụ việc dân sự, giữ được tài sản, tạo điều kiện tái hòa nhập cộng đồng, ổn định cuộc sống và xử lý chuyển hướng đối với người chưa thành niên theo quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, số lượng vụ việc trợ giúp pháp lý trong lĩnh vực ma túy vẫn còn thấp so với tổng số vụ việc do Tòa án thụ lý, giải quyết. Một trong những nguyên nhân là nhận thức và hiểu biết về quyền được trợ giúp pháp lý của một bộ phận người dân còn hạn chế.

Vì vậy, thời gian tới, cần triển khai đồng bộ các hoạt động trong Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030 nhằm tăng cường khả năng tiếp cận và thụ hưởng trợ giúp pháp lý cho người được trợ giúp pháp lý liên quan đến ma túy.

Ngọc Hân