Nâng cao hiệu quả đấu tranh với tội phạm ma túy trên không gian mạng

Học viện Cảnh sát nhân dân (CSND) vừa tổ chức Hội thảo khoa học cấp Bộ với chủ đề "Biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt trong đấu tranh với tội phạm ma túy trên không gian mạng".

Tội phạm ma túy lợi dụng không gian mạng với thủ đoạn ngày càng tinh vi

Phát biểu khai mạc hội thảo, Đại tá, PGS.TS Ngô Gia Bắc, Trưởng Khoa Cảnh sát điều tra về ma túy, Học viện CSND cho biết, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, internet và các nền tảng số đã tạo động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời đặt ra những thách thức mới đối với công tác bảo đảm an ninh, trật tự.

Đáng chú ý, tội phạm ma túy ngày càng triệt để lợi dụng không gian mạng để tìm kiếm nguồn cung, thiết lập quan hệ mua bán, trao đổi thông tin, thỏa thuận thanh toán, giao nhận và điều hành hoạt động phạm tội.

Các đối tượng thường sử dụng tài khoản ẩn danh, ứng dụng liên lạc mã hóa, hội nhóm kín và liên tục thay đổi phương tiện liên lạc nhằm che giấu danh tính, xóa dấu vết.

Việc thanh toán thông qua tài khoản trung gian, ví điện tử, kết hợp giao nhận bằng dịch vụ vận chuyển, hạn chế tiếp xúc trực tiếp khiến quá trình xác định đối tượng, truy vết dòng tiền và làm rõ mối quan hệ giữa các mắt xích trong đường dây gặp nhiều khó khăn.

Bên cạnh đó, dữ liệu liên quan đến hành vi phạm tội thường phân tán trên nhiều thiết bị, nền tảng, có thể bị thay đổi, xóa bỏ hoặc lưu trữ ngoài lãnh thổ Việt Nam. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết về thu thập, bảo quản và sử dụng chứng cứ điện tử trong hoạt động điều tra.

Theo Đại tá Ngô Gia Bắc, sự kết hợp giữa hoạt động trên không gian mạng với hành vi phạm tội ngoài thực địa đang làm thay đổi phương thức, thủ đoạn của tội phạm ma túy, đòi hỏi lực lượng chức năng phải chủ động nhận diện, đổi mới tư duy và nâng cao năng lực đấu tranh.

Thời gian qua, Đảng, Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống và kiểm soát ma túy.

Trong đó, Chỉ thị số 36-CT/TW ngày 16/8/2019 và Kết luận số 132-KL/TW ngày 18/3/2025 của Bộ Chính trị xác định những định hướng quan trọng trong công tác phòng, chống ma túy. Chính phủ cũng ban hành Nghị quyết số 93/NQ-CP ngày 16/4/2025 triển khai thực hiện Kết luận số 132, yêu cầu tổ chức thực hiện đồng bộ các giải pháp ngăn chặn nguồn cung, giảm cầu và giảm tác hại của ma túy.

Quán triệt các chủ trương trên, lãnh đạo Bộ Công an chỉ đạo chuyển mạnh từ tư duy thụ động giải quyết sang chủ động phòng ngừa, coi phòng ngừa là nhiệm vụ cơ bản, có ý nghĩa chiến lược, lâu dài.

Trong đấu tranh, cần ngăn chặn ma túy từ sớm, từ xa, từ nơi xuất phát; tập trung điều tra mở rộng, triệt xóa toàn bộ đường dây, làm rõ nguồn cung và đối tượng chủ mưu, cầm đầu, tránh chỉ xử lý những mắt xích trung gian.

Đối với tội phạm ma túy trên không gian mạng, hoạt động điều tra phải làm rõ toàn bộ quá trình tổ chức, điều hành, giao dịch, thanh toán và giao nhận; xác định đúng vai trò từng đối tượng, truy bắt đối tượng lẩn trốn và thu hồi tài sản do phạm tội mà có.

Nâng cao năng lực điều tra, bảo đảm áp dụng đúng quy định pháp luật

Trước những yêu cầu đặt ra, hội thảo tập trung làm rõ cơ sở lý luận, pháp lý và thực tiễn áp dụng các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt; nhận diện khó khăn, vướng mắc, chia sẻ kinh nghiệm và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả đấu tranh với tội phạm ma túy trên không gian mạng.

Các đại biểu tập trung thảo luận những vấn đề liên quan đến đặc điểm tội phạm, yêu cầu thu thập và sử dụng thông tin, tài liệu làm chứng cứ; kiểm tra, đối chiếu chứng cứ điện tử với các nguồn chứng cứ khác.

Cùng với đó là những vấn đề về bảo vệ bí mật, dữ liệu cá nhân, xử lý thông tin không liên quan đến vụ án theo quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt.

Hội thảo đã nghe các tham luận trình bày trực tiếp cùng 68 bài viết được tập hợp trong kỷ yếu. Các tham luận kết hợp nghiên cứu lý luận, phân tích pháp luật với tổng kết thực tiễn, chỉ ra những khó khăn, vướng mắc và đề xuất nhiều kiến nghị cụ thể.

Phát biểu bế mạc, Thiếu tướng, PGS.TS Trần Quang Huyên, Phó Giám đốc Học viện CSND nhấn mạnh, sự thay đổi nhanh chóng của phương thức, thủ đoạn phạm tội trên không gian mạng đòi hỏi phải thường xuyên cập nhật pháp luật, đổi mới phương pháp điều tra và nâng cao năng lực cán bộ.

Đặc biệt, việc áp dụng các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt phải bảo đảm đúng căn cứ, đúng thẩm quyền, đúng trình tự, phục vụ làm rõ hành vi phạm tội và toàn bộ đường dây, đồng thời tuân thủ cơ chế kiểm soát chặt chẽ.

Sự tham gia của các cơ quan điều tra, kiểm sát, xét xử, lực lượng nghiệp vụ và cơ sở đào tạo đã góp phần xem xét toàn diện việc áp dụng các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt, từ căn cứ pháp lý, tổ chức thực hiện đến sử dụng và đánh giá chứng cứ.

Kết quả hội thảo góp phần cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn phục vụ công tác tham mưu, hoàn thiện pháp luật, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ; đồng thời cụ thể hóa các chủ trương, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước và Bộ Công an về nâng cao hiệu quả phòng, chống và kiểm soát ma túy trong tình hình mới.

Thùy Chi