Nâng cao hiệu quả trợ giúp pháp lý cho người sống chung với HIV/AIDS

Trang bị kỹ năng trợ giúp pháp lý cho người sống chung với HIV/AIDS

Hội Luật gia Việt Nam vừa tổ chức hội nghị tập huấn kỹ năng tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý cho người sống chung với HIV/AIDS theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến.

Chương trình được triển khai nhằm cập nhật các quy định pháp luật mới, đồng thời bồi dưỡng kỹ năng nghề nghiệp cho đội ngũ tư vấn viên. Qua đó, góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người nhiễm HIV, hạn chế tình trạng kỳ thị, phân biệt đối xử và hỗ trợ thực hiện các mục tiêu quốc gia về phòng, chống HIV/AIDS.

Luật gia Lê Văn Hợp, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Luật gia Việt Nam, Phó Trưởng Ban Tư vấn pháp luật và Trợ giúp pháp lý, cho biết công tác phòng, chống HIV/AIDS có vai trò quan trọng trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng, giảm số ca nhiễm mới, nâng cao chất lượng cuộc sống của người bệnh và thúc đẩy bình đẳng trong xã hội.

Theo Luật gia Lê Văn Hợp, thực hiện Chỉ thị số 07 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo đối với công tác phòng, chống HIV/AIDS, hướng tới mục tiêu chấm dứt dịch bệnh AIDS tại Việt Nam trước năm 2030, Hội Luật gia Việt Nam tổ chức hội nghị nhằm trang bị, cập nhật kiến thức pháp luật và kỹ năng tư vấn, trợ giúp pháp lý cho đội ngũ tư vấn viên thuộc các trung tâm tư vấn pháp luật trực thuộc Trung ương Hội và Hội Luật gia các địa phương.

Luật gia Dương Đình Khuyến, Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Tư vấn pháp luật và Trợ giúp pháp lý, nhấn mạnh hệ thống pháp luật Việt Nam trong những năm qua đã có nhiều bước hoàn thiện nhằm bảo đảm quyền con người, trong đó có quyền của người sống chung với HIV/AIDS và các nhóm yếu thế.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít người nhiễm HIV vẫn gặp khó khăn do tâm lý e ngại, sự kỳ thị, phân biệt đối xử hoặc thiếu hiểu biết về pháp luật, dẫn đến việc chưa biết cách tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Theo Luật gia Lê Văn Hợp, hoạt động tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý không đơn thuần là giải thích các quy định pháp luật mà còn bao gồm quá trình đồng hành, lắng nghe, hỗ trợ và kết nối các nguồn lực xã hội để người được trợ giúp có điều kiện tiếp cận công lý, bảo vệ quyền lợi chính đáng và hòa nhập cộng đồng.

Ông cho rằng người làm công tác tư vấn pháp luật cần vừa nắm vững kiến thức chuyên môn, vừa có kỹ năng giao tiếp, lắng nghe, thấu cảm, tôn trọng sự khác biệt, bảo đảm bí mật thông tin và không có thái độ phán xét đối với người được tư vấn. Đây là những yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng và hiệu quả của hoạt động trợ giúp pháp lý.

Gỡ bỏ rào cản, bảo vệ quyền của người nhiễm HIV 

Luật gia Trịnh Quang Chiến, Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật và Chính sách về y tế HIV/AIDS, người đã có gần 20 năm tham gia tuyên truyền, tư vấn và trợ giúp pháp lý cho người nhiễm HIV trên phạm vi cả nước cho biết, mặc dù Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong công tác phòng, chống HIV/AIDS, song hiện vẫn còn khoảng 30.000-50.000 người nhiễm HIV trong cộng đồng chưa được phát hiện hoặc chưa được quản lý. Đây là nhóm tiềm ẩn nguy cơ lây truyền cao do chưa biết tình trạng bệnh hoặc chưa tiếp cận các dịch vụ điều trị.

Riêng tại Hà Nội, hiện có khoảng 17.000 người đang được điều trị HIV. Thành phố đặt mục tiêu 95% người nhiễm HIV biết tình trạng bệnh của mình, 95% số người đã biết tình trạng được điều trị và 98% người điều trị đạt ngưỡng tải lượng virus không phát hiện được, qua đó góp phần hiện thực hóa mục tiêu chấm dứt dịch AIDS vào năm 2030.

Luật gia Trịnh Quang Chiến cũng chỉ ra nhiều nguyên nhân khiến một bộ phận người nhiễm HIV chưa tham gia điều trị hoặc chưa tiếp cận đầy đủ các chính sách hỗ trợ. Trong đó có tâm lý lo ngại bị kỳ thị, mong muốn giữ kín thông tin cá nhân cũng như những khó khăn về tài chính khi phải điều trị lâu dài và đồng thời mắc các bệnh mạn tính khác.

Bên cạnh việc cập nhật các tiến bộ trong xét nghiệm HIV, điều trị bằng thuốc ARV, điều trị dự phòng trước phơi nhiễm và sau phơi nhiễm, ông Trịnh Quang Chiến nhấn mạnh người bệnh cần tuân thủ điều trị suốt đời nhằm duy trì tải lượng virus ở mức không phát hiện.

Một nội dung được dành nhiều thời lượng trao đổi tại hội nghị là tình trạng kỳ thị, phân biệt đối xử đối với người nhiễm HIV. Theo ông Chiến, dù đã giảm đáng kể so với trước đây, song sự kỳ thị hiện nay thường diễn ra dưới những hình thức tinh vi hơn, ảnh hưởng đến cơ hội việc làm, tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục cũng như quá trình hòa nhập xã hội của người bệnh.

Hoàn thiện kỹ năng tư vấn và hỗ trợ người yếu thế

Liên quan đến hoạt động trợ giúp pháp lý, Luật gia Trịnh Quang Chiến giới thiệu quy trình cơ bản gồm 5 bước: Thu thập thông tin; đánh giá vụ việc; xác định căn cứ pháp lý; xây dựng phương án hỗ trợ; tổ chức thực hiện.

Ông lưu ý trong quá trình tư vấn, người thực hiện cần tập trung khai thác các thông tin cần thiết, tôn trọng quyền riêng tư của người được trợ giúp và tránh những câu hỏi không liên quan đến nội dung vụ việc.

Bên cạnh đó, việc sử dụng ngôn ngữ phù hợp, hạn chế những cách diễn đạt có thể làm gia tăng kỳ thị, đồng thời phát huy vai trò của mạng lưới đồng đẳng viên trong tạo dựng niềm tin và kết nối với người cần trợ giúp cũng được coi là những yêu cầu quan trọng.

Theo Luật gia Trịnh Quang Chiến, các vụ việc trợ giúp pháp lý cho người sống chung với HIV/AIDS rất đa dạng, liên quan đến nhiều lĩnh vực như chăm sóc sức khỏe, bảo hiểm y tế, việc làm, giáo dục, hôn nhân gia đình, thừa kế, tài sản và chính sách bảo trợ xã hội.

Trong quá trình giải quyết vụ việc, hòa giải, đối thoại và phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan thường được ưu tiên nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp.

Từ thực tiễn công tác, Luật gia Trịnh Quang Chiến đã chia sẻ nhiều trường hợp điển hình, trong đó có vụ việc hỗ trợ bảo vệ quyền thừa kế hợp pháp cho trẻ em nhiễm HIV khi quyền lợi bị xâm phạm. Những ví dụ này cho thấy vai trò thiết thực của hoạt động tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý trong bảo vệ quyền con người, hỗ trợ các nhóm yếu thế trong xã hội.

Thông qua chương trình tập huấn, đội ngũ tư vấn viên của Hội Luật gia Việt Nam được bổ sung thêm kiến thức pháp luật và kỹ năng nghề nghiệp, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý, giảm kỳ thị đối với người sống chung với HIV/AIDS và hỗ trợ thực hiện mục tiêu chấm dứt dịch bệnh AIDS tại Việt Nam trước năm 2030.

Thùy Chi