Thái Lan: Đẩy lùi thuốc phiện, phát triển sinh kế cho người thiểu số

Một phụ nữ dân tộc bán túi xách và quần áo dệt

Ở Thái Lan, truyền thống dệt thổ cẩm gắn liền với cuộc sống của người dân tộc Tai Lue.

"Mẹ tôi bảo rằng nếu tôi không biết dệt sẽ không có ai lấy tôi làm vợ", bà Kham Takhamching cười khúc khích khi nhớ lại thời thơ ấu ở một làng hẻo lánh thuộc tỉnh Chiang Rai hơn 5 thập kỷ qua.

Giống như nhiều người dân tộc thiểu số ở Thái Lan, bà Kham sống trong một cộng đồng nghèo khó, làng bản không có đường, điện hay nước sạch. Người làng phải vật lộn kiếm sống bằng cách đốt nương làm rẫy và trồng cây thuốc phiện.

“Tôi làm việc tại một trang trại với giá 2 xu một ngày”, bà Kham nói. “Hồi đó người dân chúng tôi chỉ biết trồng thuốc phiện, gạo, ngô, ngoài việc nuôi gà và lợn”.

Mẹ của bà Kham hẳn không ngờ mình đã trao cho con gái tiền bạc, sự nghiệp và uy tín chỉ bằng những lời khuyên. Nhiều năm sau, việc am tường dệt thổ cẩm đã giúp bà Kham thoát nghèo và trở thành một nghệ nhân văn hóa được kính trọng.

Bây giờ là mẹ của 3 con, bà Kham có thu nhập ổn định từ nghề dệt và việc dạy nghề tại các trung tâm dạy nghề thủ công thuộc Dự án phát triển Doi Tung, một dự án của hoàng gia Thái.

Ra mắt vào năm 1988, dự án của Hoàng gia Thái Lan có mục tiêu phát triển thị trường, chuyển giao kỹ thuật, chuyển đổi ngành nghề nhằm giúp các cộng đồng thiểu số thoát nghèo, phát triển bền vững và tự chủ.

Nhiều nhóm dân tộc thiểu số chuyển đổi từ trồng cây thuốc phiện sang trồng rừng kinh tế và phát huy các ngành nghề truyền thống, trong đó có nghề dệt thổ cẩm.

"Ngày nay, không ai cần phải trồng thuốc phiện nữa. Mọi người đều hạnh phúc vì chúng tôi kiếm đủ tiền để nuôi sống gia đình mình", bà Kham nói. Đằng sau cô, hàng chục bánh xe quay và khung dệt khắp xưởng.

Trong quá khứ, dệt thổ cẩm là một lối sống của đồng bào dân tộc thiểu số ở Chiang Rai hơn là một nguồn thu nhập. Người ta dệt vải cho nhu cầu của bản thân và gia đình.

Theo thời gian, mục đích của việc dệt thổ cẩm đã thay đổi và thích nghi với điều kiện mới: nhu cầu của khách du lịch.

"Nhiều du khách đến làng của chúng tôi và muốn mua sản phẩm truyền thống. Do đó chúng tôi bắt đầu dệt để bán", cô Saengsuri Chalermthiemthong, một người dân ở Chiang Rai cho biết.

Theo cô Saengsuri, trước đây dân làng dệt vải vì không có tiền mua quần áo. Phụ nữ ngồi trước một cái khung tre để dệt bông thành sợi rồi thành áo quần.

Tất cả những điều đó đã thay đổi hoàn toàn khi du khách bắt đầu xuất hiện.

"Các bộ lạc khác nhau có các mẫu khác nhau. Người Akha thích các mẫu thêu trên vải đen trơn. Những người từ bộ lạc Karen và Lahu có khuynh hướng dệt, và thường dùng màu sắc tươi sáng hơn".

"Chúng tôi dệt thổ cẩm để giới thiệu với du khách về văn hóa", cô Saengsuri nói.

Qua nhiều năm, dệt thổ cẩm cũng như các nghề khác như làm giấy từ lá dâu tằm, sản xuất gốm sứ và rang cà phê đã thay đổi cuộc sống của nhiều người dân tộc thiểu số ở miền bắc Thái Lan. Nhiều người dân tộc thiểu số đã trở thành chủ doanh nghiệp. Đặc biệt, nghề trồng thuốc phiện vốn là nghề chủ đạo nơi đây dần bị đẩy lùi.