Thắp lại hy vọng trên hành trình tái hòa nhập của người sau cai nghiện

Phía sau cánh cổng trung tâm – một "mùa xuân" khác

Chỉ còn một ngày nữa, Tết Bính Ngọ sẽ mang mùa xuân đến từng mái nhà. Trong không khí chuẩn bị đón Tết rộn ràng ngoài xã hội, phía sau cánh cổng Trung tâm Cai nghiện ma túy số 2 tỉnh Thanh Hóa lại là một nhịp sống khác. Ở đó, những con người từng bị cuốn vào vòng xoáy của ma túy đang lặng lẽ bước vào cuộc chiến cam go với "cái chết trắng", kiên trì từng ngày để giành lại cuộc sống bình thường.

Trong không gian khép kín, trật tự và yên ắng, 202 học viên đang được quản lý, điều trị và cải tạo hành vi. Trong số này có 139 học viên cai nghiện bắt buộc và 63 học viên cai nghiện tự nguyện. Mỗi người mang theo một câu chuyện riêng, một quá khứ nhiều lầm lỡ, nhưng đều chung khát vọng tìm lại chính mình sau những năm tháng đánh mất vì ma túy.

Phần lớn học viên tại trung tâm đến từ các xã miền núi, vùng sâu, vùng xa; không ít người là đồng bào dân tộc thiểu số. Trong số họ, có người từng là cán bộ y tế, giáo viên, công chức; cũng có người gắn bó cả đời với nương rẫy, lao động tự do. Nhưng khi bước qua cánh cổng trung tâm, mọi danh xưng, nghề nghiệp đều được đặt lại phía sau. Ở đây, tất cả đều bắt đầu lại từ vạch xuất phát, với một hành trình chung: cai nghiện và làm lại cuộc đời.

Giữa khu vườn rau phía trước khu nhà điều trị, một học viên dáng người gầy gò đang lặng lẽ cúi xuống nhổ cỏ. Ít ai biết rằng, người đàn ông ấy từng khoác trên mình chiếc áo blouse trắng. Cán bộ quản lý giới thiệu đó là anh N.V.T. (SN 1977), trước đây từng công tác trong ngành y tế.

Nhắc lại quãng đời đã đánh mất thanh xuân, đánh mất sự tự trọng và cả mái ấm gia đình, giọng anh T. trầm hẳn xuống. "Tôi đang cai nghiện lần thứ hai. Lần đầu 24 tháng, rời trung tâm năm 2022. Lần này 12 tháng, tôi xác định phải quyết tâm làm lại", anh chia sẻ.

Theo lời kể, anh T. từng học y sĩ tại Trường Cao đẳng Y tế Thanh Hóa, sau đó công tác tại Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Đa khoa Quan Hóa. Năm 2005, anh bắt đầu sử dụng ma túy. Hai năm sau, anh tiếp tục theo học bác sĩ tại Đại học Y Thái Bình, nhưng đến năm 2011 buộc phải bỏ dở. Con đường học tập và sự nghiệp đang rộng mở dần khép lại, nhường chỗ cho những ngày tháng lê thê, bế tắc trong nghiện ngập.

"Hệ lụy của ma túy không gì có thể so sánh được. Nó lấy đi tất cả: công việc, sức khỏe, tiền bạc và danh dự. Nếu có cuộc sống bình thường, con cái tôi đã không thiếu thốn. Giờ vợ con phải chịu nhiều thiệt thòi vì tôi. Nhìn con trai đang học tại Trường Đại học Dược Hà Nội, tôi vừa thấy xấu hổ, vừa coi đó là động lực để vượt qua những thời khắc cam go, thoát khỏi cám dỗ của cơn nghiện", anh T. nghẹn ngào.

Tái nghiện – rào cản lớn nhất trên con đường trở về

Cũng đang trong quá trình điều trị, anh H.N.S. (SN 1984) trải qua lần cai nghiện thứ ba. Trước đây, anh từng là giảng viên hợp đồng tại Trường Đại học Lâm nghiệp. Do hoàn cảnh kinh tế khó khăn, anh xin nghỉ việc, trở về quê Thanh Hóa sinh sống.

Tại quê nhà, trong quá trình mưu sinh, anh S. giao du với một số thanh niên ăn chơi. Cú sốc bị bạn gái chia tay khiến anh dần sa vào rượu chè, tụ tập, rồi dẫn đến sử dụng heroin. Ban đầu, mức sử dụng chỉ khoảng 30–50 nghìn đồng mỗi ngày, sau đó tăng dần lên khoảng 100 nghìn đồng/ngày. Số tiền này anh kiếm được từ lao động tự do. Đến năm 2019, anh S. bước vào lần cai nghiện đầu tiên.

Theo anh S., nguyên nhân khiến anh nhiều lần tái nghiện không chỉ đến từ cơn thèm thuốc, mà còn do những rào cản khi trở lại cộng đồng. "Sau khi rời trung tâm, tôi bị xa lánh, kỳ thị. Không có việc làm, càng ngày càng tự ti, rồi không làm chủ được bản thân", anh nói.

Ở lần cai nghiện thứ ba này, anh S. cho biết chỉ còn khoảng ba tháng nữa là hoàn thành quá trình điều trị. "Đến bây giờ tôi mới thực sự cảm thấy ân hận. Tôi chỉ mong lần này có thể vượt qua chính mình, làm lại cuộc đời, trở thành người có ích", anh chia sẻ.

Theo cô Phạm Thị Nghị, giáo viên Ngữ văn Trường THPT Quan Hóa, Hội thẩm nhân dân khu vực 13, đồng thời là giáo viên dạy kỹ năng sống, qua thực tiễn tham gia xét xử cho thấy nhiều trường hợp tái nghiện, tái phạm bắt nguồn từ những khủng hoảng tâm lý sau cai. Khi người trong cuộc không đủ bản lĩnh đối diện với áp lực cuộc sống, họ rất dễ quay trở lại con đường cũ.

Từ thực tế đó, cô đã đề xuất với lãnh đạo cơ sở mở các lớp kỹ năng sống miễn phí cho học viên, giúp họ nhận diện giá trị bản thân, kiểm soát cảm xúc và chủ động từ chối những tác động tiêu cực khi tái hòa nhập cộng đồng.

Thiếu tá Lê Đình Hòa, Trưởng Cơ sở cai nghiện ma túy số 2 tỉnh Thanh Hóa cho rằng, nghiện ma túy không xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ. Đây là hệ quả tổng hợp của nhiều yếu tố như thiếu hiểu biết, thiếu kỹ năng sống, tâm lý buông xuôi, gia đình thiếu quan tâm và môi trường xã hội phức tạp. Nhiều học viên chia sẻ rằng ban đầu chỉ thử cho biết, nhưng dần dần mất kiểm soát hoàn toàn.

Trong nhịp sống hiện đại đầy áp lực, nguy cơ tái nghiện luôn ở mức cao. Khi còn ở cơ sở, học viên được quản lý chặt chẽ, sinh hoạt có nền nếp. Tuy nhiên, khi trở về cộng đồng, nếu gia đình chưa thực sự dang tay đón nhận, không có việc làm ổn định, vẫn phải đối diện với môi trường cũ, bạn nghiện và cảm giác cô đơn, họ rất dễ gục ngã lần nữa.

Tăng kỷ cương quản lý, tạo nền tảng cho sự thay đổi

Hiện nay, cơ sở đã được chuyển giao cho lực lượng Công an quản lý, qua đó nâng cao rõ rệt tính kỷ cương, nền nếp và sự đồng bộ trong công tác điều hành. Việc tổ chức lực lượng, phân công trách nhiệm, duy trì chế độ trực ban, tuần tra, kiểm soát nội vụ được thực hiện chặt chẽ, góp phần bảo đảm an ninh, an toàn và xây dựng môi trường cai nghiện ổn định.

Song song với đó, công tác giáo dục, cảm hóa học viên thông qua các lớp kỹ năng sống được đặc biệt chú trọng. Học viên được hướng dẫn cách kiểm soát cảm xúc, vượt qua cơn thèm nhớ, rèn luyện kỹ năng từ chối, giao tiếp và lập kế hoạch cho cuộc sống sau cai.

Qua quá trình điều trị, nhiều học viên đã từng bước thay đổi từ nhận thức đến hành vi, biết trân trọng bản thân, có trách nhiệm hơn với gia đình và tin rằng mình vẫn còn cơ hội làm lại cuộc đời. Cai nghiện không chỉ là cắt cơn, giải độc, mà quan trọng hơn là giúp con người thay đổi cách nghĩ, cách sống.

Trên hành trình trở về đầy chông chênh ấy, người nghiện rất cần sự tiếp sức bền bỉ của gia đình, người thân, bạn bè và toàn xã hội. Chỉ khi được trao cơ hội và sự tin tưởng, con đường tái hòa nhập mới trở nên vững chắc, để mỗi mùa xuân sau không còn là nỗi day dứt, mà thực sự là mùa của đoàn viên và hy vọng.

Thúy Vân