Bài toán kiểm soát tiền chất ma túy

Số tiền chất Pseudoephedrine dùng sản xuất ma túy đá được giấu tinh vi trong những chai mỹ phẩm. Ảnh: Internet

Mới chỉ quản lý được "đầu vào"

Công tác phòng chống ma túy được biết đến như một cuộc chiến khó khăn và lâu dài. Tuy nhiên, có một thực tế, trong khi công tác phòng ngừa đấu tranh ngăn chặn các hành vi vận chuyển, mua bán, sử dụng trái phép chất ma túy được triển khai quyết liệt bằng nhiều biện pháp thì việc quản lý, kiểm soát tiền chất ma túy lại đang bộc lộ nhiều khó khăn. Đây cũng chính là kẽ hở mà bọn tội phạm lợi dụng để sản xuất ma túy, đặc biệt là ma túy tổng hợp, một loại ma túy đang có xu huớng phát triển hiện nay.

Theo các cơ quan chức năng, tiền chất là các hóa chất rất cần thiết, thậm chí không thể thiếu được trong các ngành công nghiệp, y học, nghiên cứu khoa học và trong đời sống hàng ngày của con người như axit Axetic, axit sulfuric, axeton, toluen…

Trên cơ sở Công ước Quốc tế, Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật quản lý tiền chất, trong đó Bộ Y tế quản lý 9 tiền chất, Bộ Công thương quản lý 31 tiền chất. Mặc dù vậy nhưng việc kiểm soát tiền chất của các cơ quan chức năng nhìn chung vẫn chưa đáp ứng được ngang tầm nhiệm vụ đặt ra trong công tác phòng chống ma túy hiện nay. Việc quản lý tiền chất sau khi nhập khẩu vẫn còn nhiều lỗ hổng, chưa được quản lý chặt chẽ, dễ bị đối tượng lợi dụng mua bán trong nội địa và tạo nguy cơ tiềm ẩn về sản xuất ma túy tổng hợp. Trong thời gian qua, đã có một số trường hợp tội phạm ma túy sử dụng tiền chất để điều chế ma túy tổng hợp tại Việt Nam và đã bị lực lượng chức năng phát hiện, bắt giữ. 

Điển hình như từ một vụ ngày 20/3/2013 tại 114 Bùi Quang Là, P12, Q. Gò Vấp. Công an quận phối hợp với Phòng kỹ thuật hình sự, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy Công an TP Hồ Chí Minh phát hiện, thu giữ 973,41gr chế phẩm heroin, 4,122 gr ma túy đá, 7.764.3432 gr PSE, 8.422,27 gr chất phức tạp, hàng chục can nhựa đựng hóa chất, số lượng lớn vỏ thuốc tây nhãn hiệu Aleran, Actifaflu và một số dụng cụ sử dụng vào việc chiết xuất, gia công và đóng gói tiền chất ma túy, 135 triệu đồng, 13.000USD và 17.900AUD.

Đối tượng thuê ngôi nhà này để hoạt động phạm pháp là Trần Văn Bạn (SN 1958, ngụ Kiên Giang). Bạn khai mua khoảng 767.500 viên Actifaflu, Aleran loại mỗi viên chứa từ 30 đến 60mg PSE cùng nhiều loại thuốc khác nhau đem về chưng cất, chiết xuất được khoảng 20kg tiền chất ma túy, mang đi tiêu thụ với giá từ 170 đến 180 triệu đồng/kg. Ngoài việc trực tiếp chiết xuất tiền chất từ các loại thuốc tân dược, Bạn còn mua dụng cụ ép ma túy về gia công và đóng gói tiền chất ma túy vào các chai mỹ phẩm, hộp sữa để cung cấp cho các đối tượng nước ngoài.

Hay vụ việc ngày 9/7/2011, Cục CSĐTTP ma túy V47 và PC47 Công an Thanh Hóa, phá chuyên án 611C tại xã Thọ Dân, Triệu Sơn, Thanh Hóa, bắt giữ Lê Sỹ Thiệu, Việt kiều Czech về thăm quê, cùng vợ và chị gái vợ, thu 38g ma túy đá và 380g ma túy tổng hợp cùng loại đang trong quá trình tinh chế sản phẩm, 11 thùng nguyên liệu, 94 kg thuốc Tiffi đã bọc vỏ cùng nhiều dụng cụ, phương tiện phục vụ sản xất trái phép ma túy tổng hợp.

Theo lãnh đạo Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, công tác quản lý tiền chất, thuốc tân dược gây nghiện hoặc thuốc tân dược có chứa chất gây nghiện chưa thống nhất, còn lỏng lẻo, chồng chéo, chủ yếu quản lý đầu vào (nhập khẩu), đầu ra (tiêu thụ) không quản lý được, để tiền chất, thuốc tân dược gây nghiện trôi nổi nhiều trên thị trường, các đối tượng phạm tội lợi dụng, mua bán để sản xuất ma túy tổng hợp nói chung, ma túy “đá” nói riêng.

Siết chặt quản lý tiền chất

Theo Đại tá Nguyễn Đình Khu, Trưởng phòng Phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm về tiền chất và ma túy tổng hợp (Phòng 4), Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (C47, Bộ Công An), kiểm soát tiền chất không phải là cấm sử dụng các chất đó mà đòi hỏi phải có cơ chế thích hợp, biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt nhằm chống thất thoát tiền chất từ các nguồn hợp pháp để sản xuất trái phép các chất ma túy.

Qua khám phá các vụ án thời gian qua cho thấy, trong tổng số các vụ án liên quan đến ma túy, có tới  80% án là liên quan đến ma túy tổng hợp. Theo Đại tá Nguyễn Đình Khu, khi công tác quản lý tiền chất có hiệu quả sẽ góp phần hạn chế sự bùng nổ cử việc sử dụng ma túy tổng hợp hiện nay.

2 loại tiền chất ma túy chủ yếu thu giữ được trong thời gian qua tại Việt Nam  là Pseudoephedrin, Ephedrin. Theo tính toán của Ủy ban kiểm soát ma túy quốc tế của Liên hợp quốc (INCB) thì cứ 1kg tiền chất PSE kết hợp với một vài loại hóa chất dung môi có thể điều chế ra 0,6kg ma túy đá. Thông thường 1kg tiền chất PSE nhập về Việt Nam có giá khoảng trên dưới 100USD, nhưng khi vận chuyển trót lọt sang Úc thì có giá lên đến 50.000USD. Lợi nhuận của sản xuất, mua bán ma túy tổng hợp dạng đá rất lớn (giá 1 tỷ đồng/1 kg), nếu mua tiền chất sản xuất thì lãi khoảng 5 lần, nếu mua thuốc tân dược để sản xuất thì lãi khoảng 10 lần.

Trong khi đó, trên thực tế, tình hình buôn bán, vận chuyển trái phép tiền chất ma túy, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần qua tuyến bưu điện quốc tế và các địa điểm chuyển phát nhanh được xác định là địa bàn trọng điểm về hoạt động nhập khẩu tân dược có chứa chất gây nghiện, hướng thần và xuất khẩu tiền chất được ngụy trang trong hàng hóa rất tinh vi gửi dưới dạng quà biếu, quà tặng.

Việc phân phối, sử dụng các loại thuốc này trong nội địa sau khi thông quan chưa được kiểm tra, làm rõ của các cơ quan chức năng, nên chưa thể khẳng định được có lạm dụng để sản xuất ma túy hay không. Như vậy, nguy cơ buôn bán, vận chuyển tiền chất, tân dược có chứa chất gây nghiện là rất lớn nếu không có sự quản lý chặt chẽ từ khâu nhập khẩu đến khâu tiêu thụ trong nước.

Ngoài ra, lợi dụng lỗ hổng trong việc quản lý, những năm gần đây tội phạm trong và ngoài nước đã thu gom các loại thuốc tân dược có chứa PSE đem về chiết xuất, vận chuyển sang Úc tiêu thụ.

Trong năm 2014, các lực lượng chức năng đã phát hiện, bắt giữ 15 vụ, 09 đối tượng vận chuyển mua bán trái phép chất ma túy qua tuyến hàng không, thu giữ tổng cộng 4,99 kg ma túy tổng hợp, 15,55 kg cocain, 2,355 kg ephedrine, 17,36 kg tiền chất pseudoephedrine.

Thời gian tới, các cơ quan quản lý nhà nước được Chính phủ phân công về kiểm soát tiền chất và các doanh nghiệp kinh doanh, sản xuất, sử dụng, xuất nhập khẩu hóa chất cần có sự trao đổi thông tin về những hoạt động thủ đoạn mà bọn tội phạm áp dụng, tình hình buôn lậu hóa chất để sản xuất ma túy; phối hợp chặt chẽ để kịp thời ngăn chặn, sửa đổi, bổ sung nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý, kiểm soát các loại thuốc tân dược chứa tiền chất tạo điều kiện thuận lợi cho công tác phòng chống ma túy. Cụ thể với những loại thuốc này cần thiết phải bán theo đơn, khống chế số lượng.

Đối với các đơn vị sản xuất, xuất nhập khẩu, mua bán và sử dụng tiền chấtcần tích cực kiểm tra, giám sát các loại thuốc này để tránh việc bán ra thị trường với số lượng lớn để tội phạm lợi dụng mua về điều chế, sản xuất. Đồng thời đẩy mạnh công tác đào tạo cán bộ về chuyên môn quản lý tiền chất, thông tin kịp thời các nghi vấn về thất thoát tiền chất giữa các cơ quan chức năng của Việt Nam với các cơ quan kiểm soát ma túy của các nước.