Đề nghị cân nhắc việc bỏ tử hình với người cầm đầu đường dây ma túy

Chiều 19/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật Hình sự sửa đổi. Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm của các đại biểu là định hướng thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, trong đó có đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy.

Các ý kiến tập trung phân tích yêu cầu bảo đảm tính nhân đạo của chính sách hình sự, đồng thời cân nhắc hiệu quả phòng ngừa, răn đe đối với những loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.

Cần đánh giá đầy đủ tác động của việc bỏ hình phạt tử hình

Phát biểu thảo luận, Bí thư Thành ủy Đà Nẵng Lê Ngọc Quang bày tỏ thống nhất với định hướng thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình. Tuy nhiên, đối với tội phạm ma túy, đặc biệt là các đường dây xuyên quốc gia có tổ chức, quy mô đặc biệt lớn, đại biểu cho rằng cần đánh giá hết sức thận trọng tác động của việc bỏ hình phạt này.

Theo ông Lê Ngọc Quang, tội phạm ma túy không chỉ gây hậu quả trực tiếp đối với sức khỏe, tính mạng con người mà còn kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng về an ninh, trật tự và đời sống xã hội.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục làm rõ cơ sở thực tiễn, đánh giá hiệu quả phòng ngừa, răn đe và tác động của từng phương án chính sách hình phạt trước khi quyết định điều chỉnh.

Đặc biệt, cần cân nhắc kỹ chính sách xử lý đối với những đối tượng giữ vai trò chủ mưu, cầm đầu, tổ chức các đường dây mua bán ma túy có quy mô đặc biệt lớn.

Bên cạnh đó, Bí thư Thành ủy Đà Nẵng nhấn mạnh yêu cầu phân hóa trách nhiệm hình sự theo vai trò, tính chất và mức độ tham gia của từng đối tượng. Việc xử lý phải bảo đảm phân biệt rõ người chủ mưu, cầm đầu với người giúp sức có vai trò thứ yếu hoặc người tích cực hợp tác với cơ quan chức năng.

Cùng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị) cho rằng cần có thêm căn cứ thực tiễn để đánh giá sự cần thiết của việc bỏ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy.

Theo đại biểu, pháp luật hiện hành đã điều chỉnh theo hướng nâng ngưỡng áp dụng hình phạt tử hình đối với tội danh này lên khoảng 30 lần so với trước đây.

Đối với các bản án tử hình đã tuyên trước đó, hình phạt này chỉ được giữ lại khi người phạm tội đồng thời là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy và có từ 2 tình tiết tăng nặng trở lên. Như vậy, hình phạt tử hình hiện chỉ còn áp dụng đối với số ít vụ án có khối lượng ma túy đặc biệt lớn.

Đại biểu dẫn chứng, từ khi quy định mới có hiệu lực ngày 1/7/2025 đến nay, vẫn có những vụ án bị tuyên hình phạt tử hình, trong đó có vụ Tòa án nhân dân TPHCM tuyên tử hình 2 bị cáo về tội mua bán trái phép chất ma túy trong đường dây liên quan hơn 143kg ma túy.

Từ thực tế này, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ đề nghị cơ quan soạn thảo thống kê, đánh giá cụ thể số bản án tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy từ ngày 1/7/2025 đến nay, so sánh với giai đoạn trước khi quy định mới có hiệu lực. Đồng thời, cần làm rõ số vụ án có khối lượng ma túy từ 3kg trở lên tăng hay giảm, qua đó có thêm căn cứ đánh giá tác động của chính sách trước khi quyết định bỏ hình phạt tử hình.

Cân nhắc tính tương xứng giữa các tội phạm về ma túy

Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Khánh Vũ đặt ra là tính tương xứng trong chính sách hình phạt giữa các tội phạm về ma túy. Theo đại biểu, việc bỏ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy nhưng tiếp tục duy trì đối với tội sản xuất trái phép chất ma túy cần được xem xét kỹ lưỡng.

Đại biểu cũng đề cập ý kiến của một số thành viên Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp về nguy cơ Việt Nam trở thành địa bàn trung chuyển, tiêu thụ ma túy nếu điều chỉnh chính sách hình phạt khi chưa đánh giá đầy đủ tác động.

Dẫn chứng tình hình tại địa phương, đại biểu cho biết Quảng Trị có hơn 400km đường biên giới Việt Nam - Lào, là địa bàn bị các đường dây ma túy xuyên quốc gia lợi dụng để trung chuyển ma túy, chủ yếu phục vụ thị trường tiêu thụ trong nước.

Trong năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng của tỉnh đã phát hiện 592 vụ với 1.110 đối tượng liên quan đến ma túy, trong đó có nhiều vụ có khối lượng ma túy vượt xa ngưỡng 3kg.

Theo đại biểu, thực tế cho thấy các đường dây tội phạm vẫn hoạt động bất chấp nguy cơ phải chịu hình phạt tử hình. Vì vậy, việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt này cần được cân nhắc trong bối cảnh tội phạm ma túy còn diễn biến phức tạp.

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ lo ngại việc bỏ hình phạt tử hình có thể làm giảm sức răn đe đối với những đường dây mua bán ma túy quy mô đặc biệt lớn. Từ những phân tích trên, đại biểu đề nghị tiếp tục giữ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy như quy định hiện hành.

Bổ sung quy định để chủ động phòng ngừa tội phạm có tổ chức

Liên quan đến các nội dung khác của dự án luật, Đại tá Sầm Minh Hồ, Phó Giám đốc Công an tỉnh Cao Bằng, bày tỏ đồng tình với đề xuất bổ sung quy định về nhóm tội phạm có tổ chức và tội thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức.

Theo Đại tá Sầm Minh Hồ, tội phạm có tổ chức mang những đặc điểm nguy hiểm khác biệt so với trường hợp một cá nhân phạm tội hoặc nhiều người cùng thực hiện một hành vi phạm tội trong một vụ án cụ thể.

Điểm đáng quan tâm không chỉ nằm ở hành vi phạm tội đã xảy ra mà còn ở sự hình thành, tồn tại và khả năng duy trì hoạt động của một cấu trúc tội phạm.

Trong cấu trúc này thường có người tổ chức, chỉ huy, thực hiện và hỗ trợ. Các thành viên có sự phân công, phối hợp và có thể duy trì hoạt động trong thời gian dài.

Khi một nhóm tội phạm đã hình thành, nhóm có khả năng tiếp tục thực hiện nhiều hành vi phạm tội, tuyển mộ thêm thành viên, mở rộng phạm vi hoạt động và sử dụng các phương thức ngày càng tinh vi.

Vì vậy, theo Đại tá Sầm Minh Hồ, nếu chỉ xử lý từng hành vi phạm tội cụ thể sau khi hậu quả xảy ra thì chưa phản ánh đầy đủ tính nguy hiểm của chính cấu trúc tội phạm.

Việc bổ sung quy định về nhóm tội phạm có tổ chức và hành vi thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức sẽ tạo cơ sở pháp lý để chủ động nhận diện, ngăn chặn sự hình thành và duy trì hoạt động của các nhóm tội phạm.

Đại tá Sầm Minh Hồ cũng nhấn mạnh, việc bổ sung quy định hoặc tăng nặng hình phạt không nhằm mục đích xử lý nhiều người hơn mà hướng tới nâng cao nhận thức pháp luật, giúp người dân nhận diện hành vi vi phạm để chủ động phòng ngừa.

Đặc biệt, trong bối cảnh hoạt động của các nhóm tội phạm có thể vượt ra ngoài địa giới hành chính và lãnh thổ quốc gia, việc hoàn thiện quy định pháp luật hình sự sẽ góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh với những phương thức, thủ đoạn phạm tội mới.

Qua thảo luận, các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu xây dựng chính sách hình sự trên cơ sở đánh giá đầy đủ thực tiễn, bảo đảm phân hóa trách nhiệm đối với từng đối tượng, đồng thời nâng cao hiệu quả phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm.

Trong đó, việc thu hẹp hình phạt tử hình đối với tội phạm ma túy cần được cân nhắc thận trọng, song song với hoàn thiện các quy định nhằm chủ động phát hiện, ngăn chặn tội phạm có tổ chức từ sớm, từ xa.

Thùy Chi