Hoàn thiện chính sách hình sự, chủ động chặn nguồn cung ma túy

Kiểm soát chặt toàn bộ chuỗi hành vi liên quan đến ma túy

Sau gần 10 năm thi hành Bộ luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017), tình hình tội phạm ma túy đã có nhiều thay đổi đáng chú ý. Các đường dây phạm tội ngày càng hoạt động chuyên nghiệp, có tổ chức, mang tính xuyên quốc gia và tận dụng mạnh mẽ thành tựu khoa học - công nghệ để che giấu hành vi phạm tội.

Không chỉ lợi dụng không gian mạng, thương mại điện tử, dịch vụ logistics hay các phương thức thanh toán điện tử, các đối tượng còn sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi trong sản xuất, vận chuyển và tiêu thụ ma túy. Cùng với đó, sự xuất hiện liên tục của các loại ma túy tổng hợp, chất hướng thần mới đã đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục hoàn thiện chính sách hình sự nhằm đáp ứng yêu cầu đấu tranh trong tình hình mới.

Đáp ứng yêu cầu thực tiễn, Luật số 86/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, đã sửa đổi nhiều quy định quan trọng tại Chương XX về các tội phạm ma túy.

Theo quy định hiện hành, Chương XX gồm 14 tội danh liên quan đến ma túy. Trong đó, nhiều điều luật liên quan trực tiếp đến các hành vi tạo nguồn cung ma túy đã được sửa đổi, bổ sung như tội sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 248), tội tàng trữ trái phép chất ma túy (Điều 249), tội vận chuyển trái phép chất ma túy (Điều 250), tội mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251), tội chiếm đoạt chất ma túy (Điều 252), tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 255) và tội chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 256).

Những điều chỉnh này cho thấy chính sách hình sự đang được hoàn thiện theo hướng kiểm soát toàn diện chuỗi hành vi liên quan đến ma túy, từ khâu sản xuất, vận chuyển, tiêu thụ cho đến tổ chức sử dụng trái phép, qua đó góp phần ngăn chặn nguồn cung ngay từ gốc.

Một điểm đáng chú ý khác là việc điều chỉnh ngưỡng định lượng và khung hình phạt đối với nhiều tội danh về ma túy theo hướng phù hợp hơn với tính chất, mức độ nguy hiểm của từng loại chất ma túy cũng như yêu cầu thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Việc sửa đổi không chỉ tăng cường tính răn đe mà còn góp phần tháo gỡ những khó khăn trong quá trình áp dụng pháp luật, tạo cơ sở để các cơ quan tiến hành tố tụng thống nhất trong việc xác định tội danh và quyết định hình phạt.

Kịp thời ứng phó với các loại ma túy nguy hiểm mới

Một trong những nội dung nổi bật của Luật số 86/2025/QH15 là việc điều chỉnh các quy định liên quan đến ma túy tổng hợp. 

Đối với Ketamine, mặc dù đây không phải là chất ma túy mới được bổ sung vào Bộ luật Hình sự nhưng trước thực trạng loại chất này ngày càng bị lạm dụng phổ biến tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ có điều kiện về an ninh, trật tự, các tụ điểm vui chơi giải trí và trong giới trẻ, Luật đã điều chỉnh giảm ngưỡng định lượng truy cứu trách nhiệm hình sự và định khung hình phạt từ 1 gam xuống còn 0,1 gam.

Sự thay đổi này phản ánh đúng hơn mức độ nguy hiểm của Ketamine trong thực tiễn, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho công tác đấu tranh, xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến loại chất này.

Đối với Fentanyl, lần đầu tiên Bộ luật Hình sự quy định cụ thể ngưỡng định lượng và khung hình phạt đối với loại ma túy đặc biệt nguy hiểm này. Fentanyl là opioid tổng hợp có độc tính rất cao, chỉ với một lượng rất nhỏ cũng có thể gây tử vong và hiện là nguyên nhân của nhiều vụ quá liều nghiêm trọng tại nhiều quốc gia trên thế giới.

Việc bổ sung Fentanyl vào các quy định của Bộ luật Hình sự thể hiện sự chủ động của Việt Nam trong dự báo, phòng ngừa và ứng phó với các loại ma túy cực mạnh có nguy cơ xâm nhập vào đời sống xã hội. Đồng thời, đây cũng là cơ sở pháp lý quan trọng để các cơ quan tiến hành tố tụng xử lý thống nhất các vụ án liên quan đến loại chất này khi phát sinh trong thực tiễn.

Bên cạnh đó, Luật cũng hoàn thiện quy định về xác định trách nhiệm hình sự đối với các trường hợp phạm tội liên quan đồng thời nhiều loại ma túy khác nhau.

Thực tiễn cho thấy nhiều vụ án thu giữ cùng lúc heroin, methamphetamine, ketamine, MDMA và nhiều loại ma túy khác dưới dạng tinh thể, viên nén, dung dịch hoặc hỗn hợp. Trước đây, việc xác định định lượng trong một số trường hợp còn gặp khó khăn, dẫn đến cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất.

Những quy định mới đã góp phần tháo gỡ các vướng mắc này, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho hoạt động giám định, định lượng, định tội danh và áp dụng khung hình phạt.

Tăng sức răn đe, cắt giảm nguồn cung ma túy từ sớm

Song song với việc hoàn thiện các quy định về định lượng, Luật số 86/2025/QH15 cũng điều chỉnh tăng mức hình phạt ở một số khung hình phạt đối với các tội sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, mua bán và chiếm đoạt chất ma túy.

Đây là bước điều chỉnh phù hợp trong bối cảnh các tổ chức tội phạm ma túy ngày càng hoạt động chuyên nghiệp, có tổ chức và mang tính xuyên quốc gia. Các đối tượng thường lợi dụng không gian mạng, thương mại điện tử, dịch vụ logistics và chuyển phát nhanh để thực hiện hành vi phạm tội, gây nhiều khó khăn cho công tác đấu tranh của lực lượng chức năng.

Chính sách hình sự nghiêm khắc hơn sẽ góp phần nâng cao hiệu quả răn đe, đồng thời tạo cơ sở pháp lý vững chắc để xử lý nghiêm các đối tượng cầm đầu, tổ chức và điều hành các đường dây ma túy quy mô lớn. Qua đó, thực hiện hiệu quả chủ trương kiểm soát và cắt giảm nguồn cung ma túy từ sớm, từ xa.

Đối với lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, những quy định sửa đổi có ý nghĩa rất quan trọng cả về phương diện pháp lý và nghiệp vụ. Từ tháng 3/2025 đến tháng 3/2026, lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy trên toàn quốc đã khởi tố mới 21.248 vụ với 40.476 bị can; thu giữ 276,1kg heroin, 1.280,1kg cần sa, 4.396,1kg và 2.096.259 viên ma túy tổng hợp.

Những kết quả này cho thấy quyết tâm rất lớn của lực lượng Công an trong đấu tranh, triệt phá các đường dây mua bán, vận chuyển ma túy quy mô lớn, góp phần giữ vững an ninh, trật tự xã hội.

Hoàn thiện thể chế gắn với yêu cầu thực tiễn đấu tranh

Thực tiễn triển khai Luật số 86/2025/QH15 cũng cho thấy tính kịp thời của việc bổ sung quy định đối với Fentanyl. Ngày 24/11/2025, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy đã triệt phá một đường dây mua bán, vận chuyển trái phép chất ma túy đặc biệt lớn tại Hà Nội. Quá trình khám xét, lực lượng chức năng thu giữ 6 lọ Fentanyl cùng nhiều loại ma túy tổng hợp, vũ khí quân dụng và lựu đạn. Kết quả điều tra xác định các đối tượng sử dụng Fentanyl kết hợp với các loại ma túy khác nhằm tạo cảm giác kích thích mạnh hơn.

Đây là một trong những vụ án đầu tiên phát hiện Fentanyl trong hoạt động phạm tội về ma túy sau khi quy định mới của Bộ luật Hình sự có hiệu lực. Vụ việc cho thấy việc bổ sung các quy định liên quan đến loại chất này hoàn toàn phù hợp với diễn biến thực tế, giúp các cơ quan tiến hành tố tụng có căn cứ pháp lý đầy đủ để xử lý ngay từ khi phát hiện hành vi vi phạm.

Có thể khẳng định rằng, những sửa đổi của Luật số 86/2025/QH15 đã góp phần hoàn thiện chính sách hình sự đối với các hành vi tạo nguồn cung ma túy theo hướng toàn diện, đồng bộ và phù hợp hơn với yêu cầu đấu tranh trong tình hình mới.

Đây không chỉ là bước hoàn thiện quan trọng về mặt kỹ thuật lập pháp mà còn thể hiện rõ quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước trong việc kiên quyết đấu tranh với tội phạm ma túy; đồng thời gắn chặt với việc thực hiện Nghị quyết số 12-NQ/TW của Bộ Chính trị, Kết luận số 132-KL/TW, Luật Phòng, chống ma túy năm 2021 và mục tiêu xây dựng "xã, phường, đặc khu không ma túy". Qua đó, góp phần kiểm soát hiệu quả nguồn cung ma túy, bảo đảm an ninh, trật tự, phục vụ sự phát triển bền vững của đất nước.

Thùy Chi