Những lớp học ‘xóa mù chữ’ mở lối tái hòa nhập cho học viên cai nghiện

Bắt đầu từ những con chữ đầu tiên

Tại Cơ sở Cai nghiện ma túy số 1 TP. Cần Thơ, lớp xóa mù chữ đầu tiên đã hoàn thành chương trình với 57 học viên. Sau thời gian học tập, các học viên đều nắm được những kỹ năng đọc, viết cơ bản.

Đáng chú ý, nhiều học viên trước đây chưa từng hoặc ít có cơ hội học tập nay đã có thể tự đọc sách, viết những dòng chữ đầu tiên và gửi thư về cho gia đình. Dù nét chữ còn chưa thật tròn trịa, việc có thể tự tay viết lời thăm hỏi người thân mang lại niềm vui, sự tự tin và động lực để các học viên tiếp tục học tập, rèn luyện.

Hiệu quả từ lớp học đầu tiên cũng tạo tiền đề để Cơ sở Cai nghiện ma túy số 1 TP. Cần Thơ tiếp tục tổ chức lớp xóa mù chữ thứ hai với 15 học viên. Khóa học bắt đầu từ ngày 18/5/2026, dự kiến kéo dài đến tháng 11/2026.

Các buổi học được bố trí từ 2-3 ngày mỗi tuần, phù hợp với lịch lao động, trị liệu và sinh hoạt của học viên. Sau những giờ điều trị, lao động, các học viên lại tập trung về lớp học văn hóa, kiên trì rèn từng nét chữ, từng kỹ năng đọc, viết dưới sự hướng dẫn của giáo viên.

Việc duy trì các lớp xóa mù chữ cho thấy công tác cai nghiện ngày càng được chú trọng theo hướng toàn diện, không chỉ tập trung vào quản lý, điều trị mà còn quan tâm đến giáo dục, nâng cao nhận thức và chuẩn bị điều kiện để học viên tái hòa nhập cộng đồng.

Tại các cơ sở cai nghiện bắt buộc, một bộ phận học viên có trình độ học vấn thấp, thậm chí chưa biết đọc, biết viết. Hạn chế về kiến thức không chỉ khiến họ gặp khó khăn trong tiếp cận thông tin, pháp luật mà còn ảnh hưởng đến quá trình học nghề, tìm việc và tái hòa nhập cộng đồng.

Từ thực tế đó, Cơ sở cai nghiện ma túy số 2 Hà Nội đã phối hợp với chính quyền địa phương và ngành Giáo dục rà soát trình độ học vấn của học viên, tổ chức các lớp xóa mù chữ, bổ túc văn hóa phù hợp với nhu cầu và khả năng tiếp thu.

Để việc học đạt hiệu quả, cán bộ tại cơ sở rà soát, lập danh sách học viên, bố trí thời gian và lớp học phù hợp với quá trình điều trị, phục hồi. Giáo viên tập trung truyền đạt những kiến thức cơ bản, trong khi cán bộ công an quản lý, theo dõi và bảo đảm an toàn cho các buổi học.

Với những học viên mới được tiếp nhận, quá trình này càng cần sự kiên trì. Đây thường là thời điểm họ chưa ổn định về thể chất và tinh thần, dễ mặc cảm, buồn chán hoặc có những suy nghĩ tiêu cực. Vì vậy, cán bộ cơ sở phải đồng thời thực hiện nhiệm vụ quản lý, tư vấn, giáo dục và động viên, giúp học viên hiểu, chấp hành nội quy và từng bước hình thành mong muốn thay đổi.

Việc xây dựng niềm tin giữa cán bộ và học viên được xem là yếu tố quan trọng trong quá trình phục hồi. Khi học viên cởi mở chia sẻ hoàn cảnh, nguyên nhân dẫn đến nghiện ma túy và những khó khăn của bản thân, cán bộ có thêm cơ sở để phối hợp với lực lượng y tế, giáo viên và các bộ phận chuyên môn xây dựng phương án điều trị, giáo dục, tư vấn phù hợp.

Tại Cơ sở cai nghiện ma túy số 2 tỉnh Hưng Yên, học viên Nguyễn Văn Hướng, 46 tuổi, dù hạn chế về nhận thức vẫn kiên trì học chữ, học nghề. Từ những nét chữ đầu tiên, Hướng đã có thể tự viết tên mình, qua đó thêm tự tin và có động lực tiếp tục điều trị, chuẩn bị cho ngày trở về cộng đồng. Trường hợp này cho thấy giáo dục văn hóa không chỉ bổ sung kiến thức mà còn góp phần giúp học viên vượt qua mặc cảm, từng bước thay đổi.

Những lớp học gieo chữ, gieo niềm tin

Để dạy những học viên đặc thù, giáo viên không chỉ cần kiến thức chuyên môn mà còn phải tìm hiểu hoàn cảnh, tâm lý của từng người. Bởi mỗi học viên đến cơ sở từ một hoàn cảnh khác nhau, có người mắc sai lầm trong thời gian dài, có người bắt đầu sử dụng ma túy từ sự tò mò hoặc bị bạn bè rủ rê.

Tuổi tác, trình độ và khả năng tiếp thu giữa các học viên là khác nhau. Vì vậy, nội dung xóa mù chữ chủ yếu tập trung vào những kỹ năng thiết thực như đọc, viết, làm các phép tính đơn giản và nội dung được điều chỉnh theo khả năng của từng học viên.

Điều đáng ghi nhận là nhiều học viên lớn tuổi vẫn có tinh thần học tập tốt. Có người chăm chỉ làm bài, thường xuyên xung phong lên bảng và tiến bộ qua từng buổi học. Với họ, việc được học chữ ở tuổi trưởng thành không chỉ là bổ sung một kỹ năng mà còn là cơ hội bù đắp những thiếu hụt từng khiến bản thân tự ti.

Trong những giờ hướng dẫn viết thư, một số học viên từng bối rối vì không biết viết cho ai, thậm chí có người cho biết cha mẹ mình cũng không biết chữ. Những chia sẻ đó cho thấy với một bộ phận học viên, khả năng đọc, viết còn là cầu nối để họ thể hiện tình cảm với gia đình theo cách trước đây chưa từng làm được.

Học chữ gắn với học nghề

Cùng với giáo dục văn hóa, các cơ sở cai nghiện còn tổ chức nhiều hoạt động dạy nghề, tạo điều kiện để học viên hình thành kỹ năng lao động và chuẩn bị sinh kế sau khi trở về cộng đồng.

Tại Cơ sở cai nghiện ma túy số 2 tỉnh Hưng Yên, các nghề được tổ chức đa dạng như may, đan lát, làm giấy tiền, đồ trang sức mỹ ký, nông nghiệp... Việc kết hợp giữa học và thực hành giúp học viên nhanh chóng hình thành kỹ năng, đồng thời tạo tâm thế chủ động hơn trước ngày tái hòa nhập.

Tại các xưởng nghề, những học viên đã trải qua thời gian điều trị, học tập đang từng bước tìm lại sự tự tin. Có người từ chỗ mặc cảm, thiếu kỹ năng nay đã trở thành những học viên tích cực, có khả năng thực hiện công việc tương đối thành thạo và sẵn sàng tìm kiếm việc làm sau khi trở về địa phương.

Cùng với học văn hóa và học nghề, học viên được tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao và lao động trị liệu. Những hoạt động này góp phần giúp họ ổn định tư tưởng, nâng cao sức khỏe, hình thành nền nếp sinh hoạt và từng bước thay đổi hành vi.

Những lớp học xóa mù chữ tại cơ sở cai nghiện đang mở ra một hướng tiếp cận nhân văn trong công tác cai nghiện. Mỗi con chữ được học không chỉ giúp học viên biết đọc, biết viết mà còn góp phần nâng cao nhận thức pháp luật, tạo điều kiện học nghề, tìm việc và kết nối với gia đình.

Khi được trao thêm tri thức, kỹ năng và niềm tin, những người từng lầm lỡ có thêm hành trang để bước qua quá khứ, trở về với gia đình và cộng đồng, từng bước xây dựng cuộc sống ổn định, hướng tới mục tiêu hạn chế tái nghiện và trở thành người có ích cho xã hội.

Ngọc Hân