Tự tin cai nghiện ma túy tổng hợp
Tự tin phải trên cơ sở khoa học và từ thực tiễn có bằng chứng. Hàng nghìn người được cai nghiện các chất ma túy tổng hợp dạng amphetamine (ATS) và đang phục hồi tốt. Sẽ là quá sớm nếu so sánh mức độ khó khăn và sự thành công của cai nghiện ATS với cai nghiện heroin nhưng có thể khẳng định, nghiện ATS không phải là bó tay, vô phương cứu chữa.
Chủ yếu cai nghiện ATS
Mỗi ngày, người nghiện ATS ở nước ta vẫn tăng với tốc độ cao. Tại nhiều tỉnh, thành phố, trước đây người nghiện chủ yếu nghiện heroin thì nay, 85-90% sử dụng ATS như Đồng Nai 87%, Đà Nẵng 85%, An Giang 76%... Người nghiện ATS vào cơ sở cai nghiện số 1 Thanh Hóa từ năm 2013 đến nay, tính chung chiếm 80%-85% (1.800/2.000 người). Cơ sở cai nghiện Gia Minh TP.Hải Phòng tiếp nhận và điều trị cho 80% người nghiện ATS trong hàng nghìn người vào cai nghiện mỗi năm.
Người nghiện ATS nước ta có đặc điểm như đã từng sử dụng heroin rồi chuyển sang ATS; nghiện heroin sang điều trị thay thế bằng Methadone rồi dùng kèm ATS; điều trị Methadone rồi dùng lại heroin lẫn methamphetamine, "hàng đá" (METH); nhưng cũng nhiều người (chủ yếu là thanh thiếu niên) ngay lần đầu đã dùng các loại ATS như hồng phiến, Estasy, "đá", cỏ Mỹ... Đương nhiên, đã sử dụng nhiều loại ma túy trong thời gian dài thì cai nghiện càng khó khăn hơn.
Trước thực tế đó, dù chưa có phác đồ điều trị ATS, trong khi cơ sở vật chất còn thiếu thốn, các cơ sở cai nghiện đã chủ động, vượt qua muôn vàn khó khăn, vận dụng, áp dụng các phác đồ cai nghiện cho người nghiện ATS. Đối với học viên khi tiếp nhận có biểu hiện rối loạn tâm thần, cơ thể suy kiệt, ăn uống kém, có nhiều bệnh lý kèm theo, cơ sở cai nghiện thực hiện Hướng dẫn của Bộ Y tế về "Chẩn đoán và điều trị các rối loạn tâm thần thường gặp do sử dụng ATS" áp dụng liệu pháp hóa dược, sử dụng nhiều loại thuốc hướng thần, chống trầm cảm…Với kinh nghiệm cai nghiện hơn 20 năm, các cơ sở cai nghiệnđã vận dụng linh hoạt phác đồ điều trị nhóm Opiat kết hợp với các phương pháp của quốc tế, các bài thuốc đông y, liệu pháp tâm lý, giáo dục thể chất, có chế độ dinh dưỡng phù hợp, giáo dục kỹ năng sống và lao động, tổ chức sinh hoạt nhóm, tư vấn điều trị…
![]() |
| Bào chế thuốc nam để cai nghiện ATS tại Cơ sở cai nghiện ma túy Gia Minh, TP.Hải Phòng. Ảnh Lê Hiền |
Tất cả đã được cắt cơn êm dịu, không vật vã, an toàn, phù hợp với điều kiện kinh tế. Các cơ sở cai nghiện của Hà Nội, TPHCM, Đà Nẵng, Hải Phòng, Nghệ An, Thái Nguyên, Đồng Nai…đã cai nghiện an toàn cho hàng trăm, hàng nghìn lượt người. Hàng trăm người cai nghiện ATS tại Cơ sở cai nghiện Gia Minh tự đánh giá và theo nhận xét của cán bộ y tế, cán bộ tư vấn đã phục hồi sức khỏe, tinh thần tỉnh táo, vui vẻ, tham gia lao động, hoàn thành công việc được giao. Trung tâm Điều dưỡng và cai nghiện ma túy Thanh Đa, TPHCM là cơ sở cai nghiện tự nguyện có nhiều nghiên cứu, kinh nghiệm, phác đồ cai nghiện ATS được nhiều người nghiện và gia đình tin tưởng… Tại Thanh Hóa, qua khảo sát người cai nghiện hòa nhập cộng đồng hàng năm cho thấy, tỷ lệ chưa tái nghiện đạt hơn 15% sau 1-5 năm, hơn 5% bỏ nghiện trong thời gian 6-10 năm.
CLB Kết nối thành công do Cơ sở cai nghiện Gia Minh thành lập cho những người sau cai nghiện trở về cộng đồng để giúp đỡ nhau ổn định cuộc sống, phát triển sinh kế, trong đó,có nhiều thành viên nòng cốt, tích cực như anh Nguyễn Văn L, Lê Thanh S, Đào Quang A, Phạm Hồng T, Phạm Minh T, Bùi Manh P, Vũ Hồng N…đã từng nghiện heroin, ATS.
Hội nghị biểu dương những người cai nghiện thành công do Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội tổ chức tháng 6/2017, trong số gần 200 người cai nghiện tham dự có khoảng 1/3 đã từng nghiện ATS, đã dừng sử dụng ít nhất 3 năm, nhiều nhất 16 năm, nhiều người đã trở thành chủ cơ sở sản xuất, doanh nhân, trưởng thôn, công an viên cấp xã, cán bộ tư pháp, đảng viên…
Sẽ là quá sớm nếu đánh giá sự thành công khi phần lớn mới cắt cơn hoặc ở cơ sở cai nghiện 1-2 năm,vì cũng như cai nghiện heroin, đó là quá trình lâu dài nhưng những kết quả bước đầu ấy là một thành tựu để tự tin cai nghiện ATS.
Đều lệ thuộc thể chất và tâm lý, đều cai nghiện được
Ma túy nhóm opiat (thuốc phiện, morphine, dolargan, heroin, methadone…) và ma túy nhóm ATS giống nhauở chỗ đều tác động lên não, ức chế gây tăng giải phóng các chất dẫn truyền như dopamine, serotonintạo ra trạng thái êm ái, dễ chịu, giảm đau, khoan khoái (opiat) hoặc kích thích thần kinh (ATS). Cả 2 nhóm đều dẫn đến lệ thuộc về cả tâm lý và thể chất.
Cụ thể,nhóm opiat, trong đó, heroin là mạnh nhất và được sử dụng nhiều nhất. Các chất này khi vào cơ thể theo các đường khác nhau (tiêm, hít, uống) đều chuyển hóa thành morphin. Morphin sẽ tác động lên các thụ cảm thể morphin trên não, gây ra khoái cảm cho người dùng. Các khoái cảm này rất mạnh mẽ khiến cho họ luôn nhớ và thèm chúng, tìm cách sử dụng lại để có lại cảm giác khoái cảm đó. Cường độ khoái cảm cũng khác nhau tùy thuộc loại ma túy sử dụng.
Nhóm ATS kích thích mạnh mẽ lên thần kinh trung ương. Chỉ sau vài phút đến vài chục phút sử dụng (tùy đường tiêm, đường uống hay đường hít) bệnh nhân sẽ có hội chứng hưng cảm vô cùng mạnh mẽ, hưng phấn cảm xúc, hưng phấn tư duy, hưng phấn vận động, giảm nhu cầu ngủ…ATS có nhiều loại, từ rối loạn tâm thần ít như hồng phiến, đến gây rối loạn nặng như “đá” (METH), thuốc “lắc” (MDMA), thời gian tác động của mỗi loại, lâu hay mau, cường độ kích thích, cách sử dụng, đơn chất hay kết hợp nhiều chất.
Ngoài tác động não gây rối loạn- loạn thần cấp (ngáo), ATS gây rối loạn cảm xúc lưỡng cực với các hội chứng trầm cảm, rối loạn lo âu, có thể có hành vi tự sát. ATS là chất tác động tâm thần điển hình, cũng gây nghiện, cũng có hội chứng cai nhưng so với nhóm Opiat khác nhau ở triệu chứng lâm sàng nổi trội về triệu chứng thần kinh hay nổi trội về triệu chứng tâm thần.
Về thể chất, ATS lúc đầu gây giảm cảm giác thèm ăn, khô miệng, đau đầu, buồn nôn, tăng huyết áp, nhịp tim; sử dụng ATS lâu dài dẫn đến suy kiệt cơ thể, khó thở, mất ngủ, bệnh tật, động kinh hoặc đột quỵ…
Tóm lại, cả 2 nhóm đếu có trạng thái phụ thuộc chất gây nghiện cả về tâm lý và thể chất. Điểm khác biệt thì ít,điểm giống nhau thì nhiều như đã phân tích…Theo Liên Hợp Quốc, nghiện ma túy là bệnh nhiễm độc, rối loạn hoạt động não bộ, tâm lý, hành vi nhưng có thể chữa khỏi hoàn toàn và phòng tránh đươc.
Từ ngàn xưa, các chất gây nghiện có nguồn gốc tự nhiên như cần sa, cây dầu gai, cocain cũng tác động kích thích lên não tương tự như ATS.Chỉ có điều, ATS ngày càng đa dạng chủng loại, tác động lên não mãnh liệt gấp nhiều lần, tính chất độc hại ngày càng nghiêm trọng do được pha trộn phức hợp nhiều loại hóa chất, tiền chất.
