Một bệnh nhân được chữa khỏi HIV nhờ ghép tế bào gốc của anh trai

Theo các nhà nghiên cứu, một trong những nguyên nhân khiến HIV khó điều trị dứt điểm là virus có thể "ẩn náu" trong nhiều loại tế bào tại các mô khác nhau trong cơ thể, ngay cả khi thuốc kháng virus (ARV) kiểm soát tốt tải lượng virus. Do đó, ở nhiều bệnh nhân, virus có xu hướng tái xuất hiện khi ngừng điều trị.

Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây cho thấy việc ghép tế bào gốc từ người hiến khỏe mạnh mang đột biến gen CCR5Δ32/Δ32 – loại đột biến làm mất thụ thể mà HIV sử dụng để xâm nhập vào tế bào – có thể giúp đạt được tình trạng thuyên giảm lâu dài.

Trường hợp bệnh nhân 64 tuổi nhiễm HIV tại Oslo (Na Uy) được xem là minh chứng rõ nét cho hướng tiếp cận này. Người này được chẩn đoán nhiễm HIV từ năm 2006, khi 44 tuổi. Sau đó, trong quá trình điều trị ung thư tủy xương, bệnh nhân đã được ghép tế bào gốc từ chính anh trai.

Đáng chú ý, người anh trai mang đột biến CCR5Δ32/Δ32 hiếm gặp. Sau khi ghép, các tế bào miễn dịch từ người hiến dần thay thế tế bào của bệnh nhân trong máu, tủy xương và cả các mô đường tiêu hóa. Khoảng 24 tháng sau ca ghép, bệnh nhân đã ngừng sử dụng thuốc kháng virus.

Các phân tích mô bệnh học được thực hiện hai năm sau ghép cho thấy không còn phát hiện DNA của HIV tích hợp trong tế bào. Nghiên cứu trên hơn 65 triệu tế bào miễn dịch cũng không ghi nhận sự hiện diện của virus có khả năng nhân lên, đồng thời không phát hiện phản ứng miễn dịch đặc hiệu với HIV. Nồng độ kháng thể HIV trong cơ thể bệnh nhân cũng giảm dần trong vòng 4 năm sau đó.

Theo nghiên cứu công bố trên tạp chí khoa học Nature Microbiology, sự "vắng mặt" của các phản ứng tế bào T đặc hiệu với HIV có thể là dấu hiệu liên quan đến tình trạng thuyên giảm bền vững của bệnh.

"Việc không phát hiện phản ứng tế bào T đặc hiệu với HIV trong dữ liệu của chúng tôi ủng hộ giả thuyết rằng sự vắng mặt này tương quan với tình trạng thuyên giảm HIV kéo dài", các nhà nghiên cứu cho biết. Dù vậy, các chuyên gia nhấn mạnh đây là trường hợp hiếm gặp và khó có thể áp dụng rộng rãi.

"Một người anh/chị/em ruột có khoảng 25% khả năng tương thích để ghép, và tỷ lệ mang kiểu gen CCR5Δ32/Δ32 chỉ vào khoảng 1% trong các quần thể người Bắc Âu", đồng tác giả nghiên cứu Anders Eivind Myhre từ Đại học Oslo giải thích.

Đồng tác giả nghiên cứu, ông Marius Trøseid chia sẻ với Live Science cho biết, bệnh nhân "giống như trúng số hai lần" khi vừa được chữa khỏi bệnh lý tủy xương có nguy cơ tử vong và rất có thể giờ đây cũng đã khỏi HIV.

Các nhà nghiên cứu cho rằng thành công của ca bệnh này đến từ sự kết hợp giữa việc sử dụng nguồn tế bào hiến có khả năng kháng HIV và quá trình thay thế toàn bộ hệ miễn dịch của bệnh nhân. Điều này có thể giúp loại bỏ hoặc làm suy giảm đáng kể các "ổ chứa" virus tiềm ẩn trong cơ thể.

Mặc dù ghép tế bào gốc không phải là phương pháp khả thi cho phần lớn người nhiễm HIV, việc nghiên cứu các trường hợp đặc biệt như trên có ý nghĩa quan trọng trong việc tìm kiếm các dấu hiệu sinh học, qua đó dự đoán khả năng thuyên giảm lâu dài và mở ra hướng tiếp cận mới trong điều trị HIV trong tương lai.

Ngọc Hân (Theo Independent)