Nâng cao năng lực đáp ứng y tế công cộng với chùm ca nhiễm HIV

Ban Quản lý dự án hỗ trợ chấm dứt dịch bệnh AIDS (dự án EPIC) phối hợp tổ chức Hội thảo "Nâng cao năng lực đáp ứng y tế công cộng với chùm ca nhiễm HIV" (PHCR) ti tại TP Cần Thơ.

Hội thảo phổ biến Kế hoạch hành động thực hiện giải pháp đáp ứng y tế công cộng với chùm ca nhiễm HIV tại Việt Nam giai đoạn 2025-2030 của Bộ Y tế; cập nhật hướng dẫn triển khai hoạt động đáp ứng y tế công cộng trong bối cảnh chính quyền địa phương 2 cấp; vai trò của tuyến xã/phường trong xác định chùm ca nhiễm HIV và các đáp ứng phòng chống dịch; xin ý kiến các đại biểu về dự thảo hướng dẫn quốc gia về đáp ứng y tế công cộng...

Thời gian qua, ngành Y tế Cần Thơ đã triển khai đồng bộ các hoạt động PHCR như giám sát phát hiện chùm ca nhiễm, mở rộng xét nghiệm, tăng cường can thiệp dự phòng và kết nối điều trị. Tỉ lệ người nhiễm HIV được kết nối điều trị ARV đạt gần 99% vào năm 2025.

Tuy nhiên, mạng lưới cung cấp dịch vụ HIV/AIDS chưa đồng đều giữa các địa bàn, đặc biệt ở tuyến xã, phường còn nhiều hạn chế; nhiều nơi thiếu nhân lực chuyên trách, thiếu dịch vụ xét nghiệm, điều trị và tiếp cận cộng đồng; cơ sở vật chất, trang thiết bị, nguồn sinh phẩm còn thiếu, trong khi một số quy định, cơ chế tài chính chưa phù hợp với tình hình mới...

Trước thực trạng trên, ngành Y tế Cần Thơ đề xuất triển khai các dịch vụ cần thiết về HIV/AIDS tại địa bàn còn khoảng trống; từng bước triển khai các dịch vụ HIV/AIDS tại tuyến cơ sở. Trung ương tiếp tục hỗ trợ kỹ thuật đối với các khoảng trống về chuyên môn: mất dấu, bỏ điều trị/không tuân thủ điều trị, phối hợp chuyển gửi, thanh toán xét nghiệm bảo hiểm y tế...

Rà soát, sửa đổi các quy định cũ; cập nhật, ban hành các văn bản hướng dẫn mới, nhất là hoạt động PHCR sau khi sáp nhập theo mô hình 2 cấp. Tập huấn nâng cao năng lực chuyên môn cho cán bộ y tế; dự án tiếp tục hỗ trợ kỹ thuật, kinh phí, vật tư hóa chất, sinh phẩm. Điều phối các nguồn lực, phê duyệt tự chủ tài chính, tăng kinh phí địa phương/bảo hiểm y tế để từng bước giảm tài trợ từ dự án...

Tiên phong triển khai sáng kiến, mô hình hiệu quả trong phòng chống HIV

Cần Thơ luôn tiên phong triển khai các mô hình hay, sáng kiến mới. Tiêu biểu như mô hình Đáp ứng y tế công cộng với chùm ca nhiễm HIV được triển khai thí điểm đầu tiên tại khu vực Cái Răng là 1 trong 5 dấu ấn nổi bật của Việt Nam năm 2024. Mô hình là giải pháp quan trọng giúp kiểm soát dịch bệnh, đặc biệt tại các khu vực có số ca nhiễm gia tăng, bằng các hoạt động can thiệp nhanh chóng, hiệu quả, tập trung lấp đầy khoảng trống nhằm kịp thời ngăn chặn sự lây lan của HIV trong nhóm nguy cơ cao hoặc khu vực có chùm lây nhiễm. Kết quả ban đầu ghi nhận: giảm số ca HIV phát hiện mới, tăng tỉ lệ kết nối điều trị ARV thành công, tăng tỉ lệ điều trị ARV trong ngày và tăng số người sử dụng PrEP.

Theo TS.BS Trương Tỷ, Giám đốc Trung tâm Y tế khu vực Cái Răng, mô hình triển khai trong giai đoạn 2023-2024. Trước đây, số người được tư vấn, điều trị thấp và còn bỏ sót đối tượng trong cộng đồng. Còn hiện nay tổng số bệnh nhân điều trị tại Trung tâm Y tế khu vực Cái Răng là 1.300 người, vượt chỉ tiêu. Cuối năm 2024, Cái Răng nói riêng và các đơn vị y tế Cần Thơ nói chung đã được Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hoa Kỳ biểu dương về thành tích tiên phong triển khai mô hình mới trong công tác phòng chống HIV/AIDS. Việt Nam cũng đã chia sẻ kinh nghiệm thực hiện mô hình này tại nhiều hội thảo quốc tế.

Theo lãnh đạo Cục phòng, chống HIV/AIDS (nay là Cục Phòng bệnh thuộ Bộ Y tế), Việt Nam được công nhận là một trong những quốc gia tiên phong trong việc áp dụng sáng kiến đáp ứng y tế công cộng với chùm ca nhiễm nhằm kiểm soát dịch HIV. Đặc biệt, Cần Thơ là địa phương đầu tiên triển khai mô hình này nhanh, trọng tâm và bền vững. Sự kiên trì, quyết tâm và sáng tạo đã giúp Cần Thơ gặt hái được những thành công bước đầu, tạo tiền đề vững chắc trong phòng, chống HIV/AIDS tiếp theo.

Đây không phải là lần đầu Cần Thơ triển khai thành công các sáng kiến về phòng chống HIV/AIDS. Những năm 1996-2000, dịch HIV chủ yếu ở nhóm mại dâm và địa phương đã triển khai chương trình bao cao su cấp miễn phí và kể cả tiếp thị xã hội. Cần Thơ cũng vận dụng hàng loạt các thí điểm, sáng kiến mới như điều trị 2.0, ước tính quần thể nguy cơ cao, khảo sát ứng dụng triển khai hệ thống quản lý thông tin người nhiễm HIV, phần mềm HIV 4.1…

Từ năm 2017 đến nay, Cần Thơ phối hợp với Cục Phòng bệnh, Tổ chức Y tế thế giới triển khai thí điểm hoạt động tư vấn xét nghiệm tại cộng đồng giúp gia tăng tỉ lệ đối tượng nguy cơ cao được tiếp cận xét nghiệm HIV. Cần Thơ cũng là địa phương đầu tiên thí điểm triển khai cung cấp bộ dụng cụ tự xét nghiệm HIV qua trang web: https ://tuxetnghiem.vn giúp tăng tỉ lệ người có nguy cơ cao được xét nghiệm HIV.

Ngoài ra, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) TP Cần Thơ còn phối hợp với Cục Phòng bệnh và Tổ chức Y tế thế giới nghiên cứu sự lựa chọn và duy trì điều trị dự phòng (PrEP) hàng ngày và theo tình huống tại địa bàn. Nghiên cứu được triển khai giúp chương trình quốc gia có thêm thông tin về triển khai PrEP, đặc biệt là PrEP theo tình huống.

Trong năm 2023, CDC TP Cần Thơ cũng phối hợp với WHO nghiên cứu thí điểm đánh giá tính khả thi và hiệu quả tích hợp xét nghiệm đo tải lượng HCV (viêm gan C) và HIV trên hệ thống gene Xpert hiện có tại Cần Thơ. Theo đó, chương trình tập huấn cho đội ngũ nhân lực về xét nghiệm, chẩn đoán, điều trị viêm gan C; xét nghiệm tải lượng virus viêm gan C cho bệnh nhân HIV.

WHO còn hỗ trợ sinh phẩm cho các trạm y tế ở Cần Thơ hoạt động xét nghiệm nhanh 3 bệnh: HIV, viêm gan B và giang mai cho phụ nữ mang thai nhằm tiến tới lại trừ lây truyền 3 bệnh này từ mẹ sang con.

BS CKII Huỳnh Minh Trúc, Giám đốc CDC TP Cần Thơ, cho biết thành công của công tác phòng chống HIV/AIDS trước hết đến từ hành động mạnh mẽ của toàn hệ thống chính trị trong ban hành chính sách, bố trí huy động nguồn lực và triển khai đồng bộ.

Bên cạnh đó là sự hỗ trợ kỹ thuật, giám sát chuyên môn thường xuyên từ Cục Phòng bệnh, các tổ chức quốc tế. Ngành Y tế cũng luôn nhận được sự đồng hành của ngành Công an, Giáo dục, các đoàn thể, các tổ chức xã hội, đặc biệt là sự tham gia tích cực của các tổ chức dựa vào cộng đồng (CBO).

Đó là những nền tảng để TP Cần Thơ xây dựng mạng lưới phòng chống HIV rộng khắp và ổn định; triển khai đồng bộ, hiệu quả các giải pháp chuyên môn; có những biện pháp can thiệp, thích ứng nhanh với thay đổi dịch bệnh.

Cần Thơ cũng đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật và hợp tác quốc tế chính là đòn bẩy giúp Cần Thơ có thêm nhiều nguồn lực tiếp cận các tiến bộ kỹ thuật, tạo năng lực ứng phó với đại dịch, chung tay góp phần hướng tới kết thúc dịch HIV/AIDS vào năm 2030.

Thùy Chi