Ngăn chặn ma túy ‘từ sớm, từ xa’ trước những thách thức mới của tội phạm xuyên quốc gia

Tội phạm ma túy dịch chuyển mạnh sang môi trường số

Trao đổi với báo chí, Thượng tá Nguyễn Trọng Tuấn, Phó Trưởng phòng 2, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (Bộ Công an) cho biết, từ thực tiễn tình hình thế giới hiện nay có thể thấy tội phạm ma túy tiếp tục diễn biến hết sức phức tạp, với nhiều phương thức, thủ đoạn mới, tinh vi và nguy hiểm hơn. Các đối tượng hoạt động xuyên quốc gia và ngày càng lợi dụng các thành tựu khoa học công nghệ để hoạt động phạm tội.

Xu hướng nổi bật hiện nay là sự gia tăng của các loại ma túy tổng hợp, các chất hướng thần mới; hoạt động mua bán, vận chuyển ma túy trên không gian mạng ngày càng phổ biến. Các đối tượng sử dụng ứng dụng liên lạc mã hóa, tiền điện tử, dịch vụ chuyển phát nhanh để giao dịch, đồng thời cấu kết với các loại tội phạm khác như rửa tiền, buôn lậu để hình thành các đường dây, tổ chức tội phạm quy mô lớn.

Với vị trí địa lý gần khu vực Tam giác Vàng, cùng hệ thống giao thông, cảng biển, hàng không phát triển và quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, Việt Nam tiếp tục bị các tổ chức tội phạm tìm cách lợi dụng làm địa bàn trung chuyển, cất giấu, sản xuất ma túy, đồng thời đưa nhiều loại ma túy mới thẩm lậu vào nội địa.

Đáng chú ý, các loại ma túy tổng hợp, ma túy "núp bóng" dưới dạng thực phẩm, đồ uống, thuốc lá điện tử, tinh dầu hoặc các sản phẩm tiêu dùng khác nhằm đánh lừa người sử dụng. Bên cạnh đó, Fentanyl - loại thuốc giảm đau thuộc nhóm opioid có tác dụng mạnh gấp hàng chục, hàng trăm lần morphine - cũng được đánh giá là mối đe dọa đáng lo ngại trong thời gian tới.

Theo thực tiễn đấu tranh, tội phạm ma túy đang dịch chuyển mạnh sang môi trường số, triệt để lợi dụng không gian mạng, các ứng dụng liên lạc mã hóa, mạng xã hội và phương thức thanh toán điện tử để quảng bá, giao dịch ma túy, che giấu danh tính và đối phó với cơ quan chức năng, gây nhiều khó khăn cho công tác phát hiện, đấu tranh.

Về phương thức vận chuyển, các đối tượng thường lợi dụng hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ vận chuyển hàng hóa, hành lý ký gửi, phương tiện vận tải đường bộ, đường biển, đường hàng không để cất giấu ma túy với thủ đoạn ngày càng tinh vi. Nhiều vụ án cho thấy các đối tượng sử dụng công nghệ cao, chia nhóm ma túy thành nhiều lô hàng, thuê người vận chuyển hoặc lợi dụng người không biết để tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng.

Đáng chú ý, Việt Nam vẫn là địa bàn mà các tổ chức tội phạm ma túy quốc tế tìm cách lợi dụng để trung chuyển ma túy từ khu vực Tam Giác Vàng đi các nước khác, đồng thời đưa ma túy thẩm lậu vào nội địa để tiêu thụ.

Đối với hoạt động tài chính, các đối tượng có xu hướng sử dụng các phương thức thanh toán điện tử, tài khoản không chính chủ hoặc hình thức giao dịch trực tuyến nhằm che giấu dòng tiền bất hợp pháp và tránh sự phát hiện của các cơ quan chức năng.

Những thủ đoạn này cho thấy tội phạm ma túy đang dịch chuyển mạnh từ phương thức hoạt động truyền thống sang môi trường số, đặt ra yêu cầu phải tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, nâng cho hiệu quả phối hợp giữa các lực lượng chức năng và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ để kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến ma túy.

Trước tình hình đó, lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy đã và đang chủ động triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ, tăng cường hợp tác quốc tế, ứng dụng khoa học công nghệ trong đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy; đồng thời đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của nhân dân nhằm huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội tham gia phòng, chống ma túy, góp phần bảo đảm an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội.

Chủ động ứng phó với tội phạm ma túy xuyên quốc gia ngày càng tinh vi

Theo Thượng tá Nguyễn Trọng Tuấn, tội phạm ma túy xuyên quốc gia hiện nay là một trong những loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm, có tổ chức chặt chẽ, hoạt động trên phạm vi nhiều quốc gia với nguồn tài chính lớn và phương thức, thủ đoạn liên tục thay đổi. Đây là những yếu tố tạo ra nhiều khó khăn, thách thức đối với lực lượng đấu tranh phòng, chống ma túy.

Trước hết, các đường dây ma túy xuyên quốc gia thường có sự cấu kết giữa các đối tượng trong và ngoài nước, hoạt động khép kín, phân công nhiệm vụ theo từng công đoạn, khiến việc thu thập tài liệu, chứng cứ, công tác điều tra gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, các đối tượng lợi dụng khoa học công nghệ, không gian mạng và các phương thức liên lạc hiện đại để che giấu hành vi phạm tội.

Một thách thức khác là tính chất xuyên biên giới của tội phạm này. Quá trình đấu tranh liên quan đến nhiều quốc gia, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan thực thi pháp luật trong nước và quốc tế, trong khi sự khác biệt ngôn ngữ, văn hóa, pháp luật, thủ tục và điều kiện thực tiễn ảnh hưởng đến quá trình đấu tranh.

Đặc biệt, tội phạm ma túy xuyên quốc gia là loại tội phạm nguy hiểm nhất. Các đối tượng sẵn sàng chống trả quyết liệt, sử dụng vũ khí nóng chống trả khi bị phát hiện, bắt giữ. Do đó, đòi hỏi mỗi cán bộ chiến sĩ phải có bản lĩnh, tinh thần trách nhiệm cao, mưu trí, dũng cảm để đảm bảo vừa đấu tranh hiệu quả, an toàn cho lực lượng tham gia và nhân dân. 

Hợp tác quốc tế - giải pháp then chốt ngăn chặn ma túy "từ sớm, từ xa"

Trong bối cảnh tội phạm ma túy hoạt động xuyên quốc gia lợi dụng không gian mạng, thương mại điện tử ngày càng gia tăng, hợp tác quốc tế có vai trò đặc biệt quan trọng, được xem là một trong những giải pháp mang tính chiến lược để ngăn chặn ma túy từ sớm, từ xa và ngay từ nơi xuất phát.

Thông qua hợp tác quốc tế, các cơ quan thực thi pháp luật có thể trao đổi thông tin, phối hợp điều tra, truy bắt đối tượng và đấu tranh triệt phá các đường dây ma túy xuyên quốc gia ngay từ các khâu sản xuất, vận chuyển ở ngoài lãnh thổ. Điều này giúp giảm đáng kể nguy cơ ma túy thẩm lậu vào Việt Nam cũng như các nước trong khu vực.

Bên cạnh đó, hợp tác quốc tế còn tạo điều kiện để các quốc gia chia sẻ kinh nghiệm, nâng cao năng lực thực thi pháp luật, ứng dụng khoa học công nghệ và xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả trong công tác phòng, chống ma túy. Thực tiễn cho thấy nhiều chuyên án ma túy lớn được khám phá thành công là kết quả của sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng chức năng Việt Nam với cơ quan thực thi pháp luật các nước và các tổ chức quốc tế.

"Trong thời gian tới, lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy sẽ tiếp tục mở rộng và làm sâu sắc hơn nữa quan hệ hợp tác với các nước, phát huy hiệu quả các cơ chế phối hợp song phương, đa phương, qua đó góp phần chủ động phòng ngừa, ngăn chặn nguồn ma túy từ ngoài biên giới, bảo vệ an ninh quốc gia và sự bình yên của nhân dân", Thượng tá Nguyễn Trọng Tuấn cho biết.

Tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ trong phòng, chống ma túy

Để nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống ma túy trong tình hình mới, Thượng tá Nguyễn Trọng Tuấn cho rằng, cần triển khai đồng bộ các giải pháp trên cả ba phương diện: Phòng ngừa, đấu tranh, huy động sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội với phương châm "giảm cung, giảm cầu, giảm tác hại".

Trước hết, cần tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa xã hội, đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục pháp luật và nâng cao nhận thức của người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên về tác hại của ma túy và trách nhiệm tham gia phòng, chống ma túy. Đây là giải pháp mang tính căn cơ nhằm giảm nhu cầu sử dụng ma túy trong cộng đồng.

Bên cạnh đó, lực lượng chức năng cần chủ động nắm chắc tình hình, nâng cao chất lượng công tác nghiệp vụ, kịp thời phát hiện, đấu tranh, triệt phá các đường dây tội phạm ma túy trong quản lý người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma túy; ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số để đáp ứng yêu cầu đấu tranh với tội phạm trong giai đoạn mới.

Cùng với đó, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với các lĩnh vực, ngành nghề dễ bị tội phạm lợi dụng, cần tăng cường kiểm soát các hoạt động xuất nhập khẩu, vận tải, chuyển phát, thương mại điện tử và các lĩnh vực liên quan nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hành vi vi phạm về ma túy.

Đặc biệt, cần phát huy vai trò của cả hệ thống chính trị, các tổ chức đoàn thể, gia đình, nhà trường và cộng đồng trong công tác phòng, chống ma túy; đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế nhằm chủ động ngăn chặn nguồn ma túy từ bên ngoài, thực hiện hiệu quả mục tiêu phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ nơi xuất phát.

Với sự vào cuộc quyết liệt của các cấp, các ngành và toàn xã hội, cùng vai trò nòng cốt của lực lượng Công an nhân dân, tôi tin tưởng rằng, công tác phòng, chống ma túy sẽ tiếp tục đạt được những kết quả tích cực, góp phần bảo đảm an ninh, trật tự, phục vụ sự phát triển bền vững của đất nước.

Ngọc Hân