Tăng tốc hiện thực hóa mục tiêu chấm dứt dịch bệnh AIDS vào năm 2030

Lây nhiễm HIV qua đường tình dục gia tăng, xu hướng trẻ hóa

Theo Bộ Y tế, năm 2026, tình hình các bệnh truyền nhiễm trên phạm vi cả nước cơ bản được kiểm soát. Tuy nhiên, một số bệnh truyền nhiễm lưu hành vẫn ghi nhận số mắc cao, đáng chú ý là sốt xuất huyết, tay chân miệng và bệnh dại.

Đối với HIV/AIDS, tình hình dịch tiếp tục đặt ra nhiều thách thức. Đến tháng 8/2026, cả nước ghi nhận 258.047 người nhiễm HIV còn sống. Đáng chú ý, số người nhiễm HIV trong nhóm thanh niên có xu hướng gia tăng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và nguồn nhân lực xã hội.

Tại hội thảo phát động Tháng hành động quốc gia phòng, chống HIV/AIDS do Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) phối hợp với Sở Y tế TP. Cần Thơ tổ chức mới đây, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương cho biết, Việt Nam đã và đang từng bước kiểm soát dịch HIV/AIDS, đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong công tác phòng, chống dịch.

Tuy nhiên, những năm gần đây, tình hình dịch có sự thay đổi đáng chú ý. Lây truyền HIV qua quan hệ tình dục đã trở thành đường lây nhiễm chính; trong đó, nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới chiếm tỉ lệ cao nhất trong tổng số các trường hợp nhiễm HIV mới được phát hiện và có xu hướng trẻ hóa.

Diễn biến này đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới phương thức tiếp cận, tăng cường các biện pháp dự phòng phù hợp với từng nhóm nguy cơ, từng địa bàn và đặc điểm dịch tễ.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương, chủ đề Tháng hành động năm nay không chỉ là khẩu hiệu truyền thông mà còn thể hiện giá trị cốt lõi tạo nên những thành tựu trong công tác phòng, chống HIV/AIDS thời gian qua. Đó là sức mạnh của sự đoàn kết, tinh thần gắn bó, sẻ chia trách nhiệm và hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan Trung ương, ngành Y tế, chính quyền địa phương và toàn xã hội.

Thứ trưởng nhấn mạnh, thời gian để thực hiện mục tiêu chấm dứt dịch bệnh AIDS vào năm 2030 không còn nhiều. Vì vậy, các cấp, ngành và toàn xã hội cần tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, chủ động, sáng tạo, tăng tốc triển khai các giải pháp với trách nhiệm cao hơn.

Trong đó, phải lấy người dân làm trung tâm, lấy hiệu quả phòng ngừa, phát hiện sớm, điều trị và chăm sóc người nhiễm HIV làm trọng tâm, đồng thời bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau.

Đẩy mạnh xét nghiệm sớm, mở rộng tiếp cận dịch vụ điều trị HIV

Để nâng cao hiệu quả phòng, chống HIV/AIDS, Bộ Y tế xác định cần tiếp tục chuyển mạnh từ tư duy tập trung khám bệnh, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh; chú trọng bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe người dân từ sớm, từ xa, ngay tại cơ sở.

Trong đó, y tế dự phòng và y tế cơ sở giữ vai trò quan trọng trong phát hiện sớm, can thiệp kịp thời và kết nối người dân với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe phù hợp.

Theo kế hoạch, các thông điệp truyền thông trong Tháng hành động tập trung khuyến khích người dân chủ động xét nghiệm HIV sớm, xét nghiệm định kỳ 6 tháng một lần để bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng.

Thanh niên được khuyến cáo chủ động bảo vệ bản thân, thực hiện các biện pháp quan hệ tình dục an toàn, sử dụng bao cao su đúng cách. Người có nguy cơ lây nhiễm HIV cần quan tâm đến các biện pháp dự phòng như điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP), sử dụng bơm kim tiêm sạch và tiếp cận các dịch vụ can thiệp giảm tác hại.

Bộ Y tế cũng nhấn mạnh vai trò của điều trị bằng thuốc kháng virus (ARV) sớm, tuân thủ điều trị nhằm duy trì tải lượng virus dưới ngưỡng ức chế, hướng tới thông điệp K=K (Không phát hiện = Không lây truyền qua đường tình dục).

Cùng với đó là tăng cường dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con, điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế Methadone đối với người lệ thuộc các chất ma túy dạng thuốc phiện và khuyến khích tham gia bảo hiểm y tế để bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe.

Đặc biệt, Bộ Y tế yêu cầu đẩy mạnh các giải pháp giảm kỳ thị, phân biệt đối xử với người nhiễm HIV/AIDS; bảo đảm công bằng, bình đẳng trong tiếp cận các dịch vụ dự phòng, xét nghiệm, điều trị và chăm sóc.

Phát biểu tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ Nguyễn Thị Ngọc Điệp cho biết, Thành phố cam kết triển khai hiệu quả công tác phòng, chống HIV/AIDS, trong đó chú trọng phát hiện sớm thông qua xét nghiệm tại cộng đồng, tự xét nghiệm HIV và xét nghiệm sàng lọc tại cơ sở y tế.

Thành phố cũng đặt mục tiêu bảo đảm người được chẩn đoán nhiễm HIV được kết nối điều trị ARV sớm, ngay trong ngày khi có thể; đồng thời đa dạng hóa nguồn lực, từng bước bảo đảm bền vững về tài chính cho chương trình phòng, chống HIV/AIDS.

Tại hội thảo, các chuyên gia của Cục Phòng bệnh và các tổ chức quốc tế đã cập nhật tình hình dịch, những khuyến cáo mới về dự phòng, điều trị và thực hành lâm sàng; chia sẻ kinh nghiệm cung cấp dịch vụ tại trường đại học, can thiệp trong trại giam và các giải pháp bảo đảm tính bền vững của chương trình.

Huy động toàn xã hội tham gia phòng, chống HIV/AIDS

Cùng với các giải pháp chuyên môn, Bộ Y tế xác định truyền thông là nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi và thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng.

Theo kế hoạch, các hoạt động hưởng ứng Tháng hành động quốc gia phòng, chống HIV/AIDS, Ngày Thế giới phòng, chống AIDS và Ngày Thế giới phòng, chống dịch bệnh được triển khai từ ngày 10/11 đến 10/12/2026.

Tùy điều kiện thực tế, các địa phương có thể tổ chức mít tinh, diễu hành, đi bộ, đạp xe, triển lãm, hoạt động văn hóa, nghệ thuật và các chương trình truyền thông nhằm thu hút sự tham gia của người dân.

Hoạt động truyền thông được yêu cầu triển khai sâu rộng tại xã, phường, trường học, khu công nghiệp, công trường xây dựng, khu nhà ở và khu lưu trú tập trung của công nhân, người lao động.

Đặc biệt, truyền thông phòng, chống HIV/AIDS cần hướng mạnh tới thanh niên tại các trường THPT, cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và những nhóm có nguy cơ lây nhiễm cao.

Bộ Y tế cũng đề nghị tăng cường truyền thông trên báo chí, các nền tảng mạng xã hội; kết hợp tư vấn trực tiếp tại gia đình, cộng đồng, phát huy vai trò của lực lượng y tế cơ sở và nhân viên tiếp cận cộng đồng trong kết nối người dân với các dịch vụ dự phòng, xét nghiệm, điều trị.

Thông qua các hoạt động này, Bộ Y tế hướng tới tăng cường sự quan tâm của các cấp, ngành và toàn xã hội; thúc đẩy bao phủ các dịch vụ dự phòng, phát hiện sớm, điều trị kịp thời, đồng thời giảm kỳ thị, phân biệt đối xử với người nhiễm HIV/AIDS.

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương bày tỏ tin tưởng, với quyết tâm chính trị cao, sự chung sức của cả hệ thống và sự đồng hành của cộng đồng, Việt Nam sẽ tiếp tục đạt được những bước tiến vững chắc, tạo nền tảng quan trọng để thực hiện thành công mục tiêu chấm dứt dịch bệnh AIDS vào năm 2030.

Thùy Chi