Phát huy vai trò cộng đồng và tự chăm sóc sức khỏe trong phòng, chống HIV, viêm gan

Trong bối cảnh nhiều rào cản vẫn tồn tại đối với việc tiếp cận các dịch vụ y tế, việc đưa dịch vụ đến gần người dân hơn, đồng thời phát huy sự tham gia của cộng đồng được kỳ vọng sẽ góp phần mở rộng độ bao phủ, nâng cao hiệu quả dự phòng, phát hiện và điều trị bệnh.

Cộng đồng giữ vai trò trung tâm trong tiếp cận dịch vụ y tế

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), những năm qua, nhiều quốc gia đã đạt được những kết quả tích cực trong phòng, chống HIV, viêm gan virus và các bệnh lây truyền qua đường tình dục. Tuy nhiên, tiến trình hướng tới mục tiêu chấm dứt các dịch bệnh này vẫn đứng trước nhiều thách thức.

Nhiều người vẫn chưa được tiếp cận đầy đủ các dịch vụ dự phòng, xét nghiệm, điều trị và chăm sóc do khoảng cách địa lý, điều kiện kinh tế, sự kỳ thị, phân biệt đối xử hoặc những rào cản trong hệ thống cung cấp dịch vụ y tế. Đây là những yếu tố làm giảm hiệu quả của các chương trình phòng, chống bệnh và khiến nhiều trường hợp chưa được phát hiện, điều trị kịp thời.

Theo WHO, để khắc phục những hạn chế trên, cần chuyển mạnh từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào cơ sở y tế sang mô hình lấy người dân làm trung tâm, trong đó cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong toàn bộ quá trình từ truyền thông, tư vấn, kết nối, hỗ trợ đến theo dõi người bệnh.

Các tổ chức cộng đồng, mạng lưới đồng đẳng và các nhóm xã hội có lợi thế trong việc tiếp cận những nhóm dân cư dễ bị tổn thương hoặc có nguy cơ cao. Nhờ sự gần gũi, thấu hiểu và tạo dựng được niềm tin, các tổ chức này có thể góp phần giảm kỳ thị, khuyến khích người dân chủ động tiếp cận các dịch vụ y tế, đồng thời hỗ trợ duy trì điều trị và chăm sóc lâu dài.

WHO cho rằng, cộng đồng không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà cần được tham gia đầy đủ vào quá trình xây dựng chính sách, thiết kế chương trình và triển khai các dịch vụ. Việc tăng cường sự tham gia của cộng đồng sẽ giúp các chương trình y tế đáp ứng tốt hơn nhu cầu thực tế, mở rộng phạm vi bao phủ và nâng cao chất lượng dịch vụ.

Mở rộng tự chăm sóc sức khỏe để tăng khả năng tiếp cận

Bên cạnh việc phát huy vai trò của cộng đồng, WHO nhấn mạnh tự chăm sóc sức khỏe (self-care) là một trong những giải pháp quan trọng nhằm mở rộng khả năng tiếp cận các dịch vụ phòng, chống HIV, lao, viêm gan và các bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Theo WHO, tự chăm sóc sức khỏe không có nghĩa người dân tự điều trị mà là tạo điều kiện để mỗi cá nhân chủ động hơn trong việc bảo vệ và chăm sóc sức khỏe của mình thông qua các công cụ, sản phẩm và dịch vụ đã được hướng dẫn, kiểm chứng.

Hiện nay, người dân có thể tiếp cận nhiều giải pháp như tự xét nghiệm HIV, tự lấy mẫu xét nghiệm đối với một số bệnh lây truyền qua đường tình dục, tiếp cận các biện pháp dự phòng và chủ động theo dõi tình trạng sức khỏe. Những giải pháp này góp phần giúp người dân tiếp cận dịch vụ thuận lợi hơn, đặc biệt là những người gặp khó khăn khi đến cơ sở y tế hoặc còn e ngại vì tâm lý kỳ thị.

WHO cho rằng các mô hình tự chăm sóc sức khỏe sẽ tạo thêm lựa chọn cho người dân, đồng thời góp phần giảm tải cho hệ thống y tế. Khi được cung cấp thông tin đầy đủ, hướng dẫn đúng cách và kết nối với cơ sở y tế khi cần thiết, người dân có thể chủ động phát hiện sớm nguy cơ, tiếp cận điều trị kịp thời và duy trì việc chăm sóc sức khỏe lâu dài.

Bảo đảm chất lượng và khả năng tiếp cận công bằng

Để các mô hình tự chăm sóc sức khỏe phát huy hiệu quả, WHO nhấn mạnh cần bảo đảm chất lượng, tính an toàn và khả năng tiếp cận công bằng đối với các sản phẩm và dịch vụ.

Theo đó, các quốc gia cần xây dựng khung pháp lý phù hợp, hoàn thiện hướng dẫn chuyên môn, bảo đảm nguồn cung các sản phẩm đạt chất lượng, đồng thời tăng cường truyền thông để người dân hiểu đúng và sử dụng đúng các giải pháp tự chăm sóc sức khỏe.

Bên cạnh đó, việc thiết lập cơ chế kết nối giữa các dịch vụ tự chăm sóc với hệ thống y tế là yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm người dân được hỗ trợ chuyên môn khi cần thiết, đặc biệt trong các trường hợp có kết quả xét nghiệm dương tính hoặc cần điều trị.

WHO cũng lưu ý, việc mở rộng các mô hình này cần được triển khai theo hướng lấy người dân làm trung tâm, tôn trọng quyền riêng tư, bảo đảm tính bảo mật thông tin và phù hợp với điều kiện của từng quốc gia.

Ứng dụng công nghệ số hỗ trợ chăm sóc sức khỏe

WHO đánh giá công nghệ số đang mở ra nhiều cơ hội để nâng cao hiệu quả các chương trình phòng, chống HIV, viêm gan virus và các bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Các nền tảng tư vấn trực tuyến, ứng dụng theo dõi điều trị, hệ thống nhắc lịch dùng thuốc và các công cụ kết nối từ xa với nhân viên y tế có thể hỗ trợ người dân tiếp cận thông tin chính thống, theo dõi tình trạng sức khỏe và duy trì điều trị thuận lợi hơn.

Việc kết hợp giữa các giải pháp tự chăm sóc sức khỏe với công nghệ số cũng góp phần tăng tính liên tục của quá trình chăm sóc, giảm thời gian và chi phí tiếp cận dịch vụ, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý đối với hệ thống y tế.

Hướng tới mục tiêu chấm dứt các dịch bệnh vào năm 2030

Theo WHO, việc chấm dứt HIV, viêm gan virus và các bệnh lây truyền qua đường tình dục không chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế mà cần có sự tham gia của toàn xã hội.

Chính phủ, các cơ sở y tế, tổ chức xã hội, tổ chức cộng đồng và người dân đều có vai trò trong việc xây dựng môi trường thuận lợi để mọi người được tiếp cận bình đẳng với các dịch vụ dự phòng, xét nghiệm, điều trị và chăm sóc.

WHO khẳng định, đầu tư cho cộng đồng và mở rộng các mô hình tự chăm sóc sức khỏe không chỉ giúp nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ mà còn góp phần sử dụng hiệu quả nguồn lực, giảm gánh nặng cho hệ thống y tế và thúc đẩy mục tiêu bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân.

Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang nỗ lực thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững đến năm 2030, việc phát huy vai trò của cộng đồng cùng với mở rộng các giải pháp tự chăm sóc sức khỏe được xem là hướng đi quan trọng nhằm đẩy nhanh tiến trình chấm dứt HIV, viêm gan virus và các bệnh lây truyền qua đường tình dục, bảo đảm mọi người đều có cơ hội tiếp cận các dịch vụ y tế thiết yếu và không ai bị bỏ lại phía sau.

Thùy Chi