Phê duyệt thuốc tiêm dự phòng HIV giá rẻ, mở ra hi vọng cho các nước thu nhập thấp

Thông tin được nhà sản xuất cùng các tổ chức tham gia thúc đẩy quá trình phát triển thuốc công bố vào sáng 2/11. Loại thuốc này có tên là lenacapavir.

Tại những quốc gia thuộc phạm vi cung cấp, thuốc dự kiến có giá 40 USD/người/năm, tương đương chi phí sử dụng thuốc dự phòng HIV dạng uống hằng ngày hiện nay. Tuy nhiên, thuốc tiêm thuận tiện hơn đáng kể so với thuốc uống do người sử dụng không phải dùng thuốc thường xuyên. Trong 2 nghiên cứu mang tính đột phá trên những nhóm người có nguy cơ lây nhiễm HIV cao, lenacapavir đã giúp gần như loại bỏ các ca nhiễm mới.

Bà Carmen Pérez Casas, phụ trách lĩnh vực HIV của Unitaid - tổ chức tài trợ hoạt động y tế toàn cầu, cho biết việc phải sử dụng thuốc hằng ngày khiến một bộ phận người có nguy cơ không duy trì được liều dự phòng cần thiết. Trong khi đó, với lenacapavir, triển vọng bảo vệ người sử dụng được kỳ vọng khả quan hơn nhờ tần suất tiêm ít hơn.

Theo các chuyên gia, việc mở rộng khả năng tiếp cận loại thuốc này có thể góp phần giảm số ca nhiễm HIV, mắc AIDS và tử vong liên quan đến HIV. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho biết, năm ngoái, toàn thế giới có khoảng 41 triệu người đang sống chung với HIV và 570.000 người tử vong do các nguyên nhân liên quan đến HIV.

Bà Carolyn Amole, phụ trách chương trình HIV của Sáng kiến Tiếp cận Y tế Clinton (CHAI), nhận định với phiên bản thuốc generic có chất lượng bảo đảm và giá thành phải chăng, thế giới có thể mở rộng chương trình dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP) tới khoảng 20 triệu người có nhu cầu.

Theo bà, nếu đạt được quy mô tiếp cận này, các quốc gia có thể tạo ra những chuyển biến thực chất trong nỗ lực chấm dứt dịch HIV.

Mở rộng nguồn cung thuốc dự phòng HIV với chi phí thấp

Phiên bản generic của lenacapavir không thể được bán tại Mỹ do phiên bản biệt dược Yeztugo của hãng dược phẩm Gilead Sciences, được phê duyệt từ năm ngoái, vẫn đang được bảo hộ bằng sáng chế.

Giá niêm yết của Yeztugo tại Mỹ, chưa bao gồm bảo hiểm, là 28.218 USD/năm. Đại diện Gilead cho biết mức giá này tương đương với một số loại thuốc PrEP khác.

Phiên bản generic mới được FDA phê duyệt theo một cơ chế đã được áp dụng từ lâu nhằm bảo đảm chất lượng các loại thuốc liên quan đến HIV do Chính phủ Mỹ cung cấp cho các quốc gia khác. Việc được FDA phê duyệt có thể giúp đẩy nhanh quá trình cấp phép tại nhiều quốc gia. Tuy nhiên, đây là hình thức phê duyệt tạm thời, theo cách gọi tiêu chuẩn của FDA đối với thuốc generic trong thời gian thuốc gốc vẫn còn được bảo hộ bằng sáng chế.

Cho đến nay, Gilead vẫn là nhà cung cấp duy nhất lenacapavir. Nhu cầu sử dụng thuốc tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình đã vượt quá nguồn cung. Mặc dù vậy, Gilead đã thiết lập các thỏa thuận cấp phép tự nguyện, miễn phí bản quyền với 6 nhà sản xuất thuốc generic nhằm tăng khả năng sản xuất. Các thỏa thuận này áp dụng tại một số quốc gia thuộc khu vực châu Phi cận Sahara, châu Á và Mỹ Latinh.

Phiên bản generic vừa được FDA phê duyệt do Công ty Dr. Reddy’s Laboratories của Ấn Độ phát triển, trên cơ sở thỏa thuận do Unitaid, Sáng kiến Tiếp cận Y tế Clinton và Viện Nghiên cứu Y tế Wits RHI tại châu Phi thúc đẩy. Các tổ chức này phối hợp nhằm rút ngắn thời gian phát triển thuốc, đồng thời bảo đảm khả năng cung ứng với mức giá phù hợp.

Lưu ý về tác dụng phụ và yêu cầu xét nghiệm HIV

Bên cạnh những triển vọng về hiệu quả và khả năng tiếp cận, các chuyên gia cũng lưu ý một số tác dụng phụ thường gặp khi sử dụng lenacapavir, bao gồm phản ứng tại vị trí tiêm, đau đầu và buồn nôn.

Đặc biệt, người sử dụng cần được xét nghiệm HIV trước khi bắt đầu điều trị và trước mỗi lần tiêm tiếp theo. Tình trạng HIV kháng thuốc đã được ghi nhận ở những người sử dụng lenacapavir nhưng chưa được chẩn đoán nhiễm HIV từ trước.

Bà Saiqa Mullick, Giám đốc khoa học triển khai của Viện Nghiên cứu Y tế Wits RHI, nhấn mạnh xét nghiệm HIV trước khi sử dụng là yêu cầu cần thiết đối với tất cả các phương pháp PrEP. Tại nhiều quốc gia thu nhập thấp và trung bình, việc xét nghiệm có thể được thực hiện bằng các phương pháp xét nghiệm nhanh.

Theo bà Carolyn Amole, việc FDA phê duyệt phiên bản generic mới là một dấu mốc quan trọng, song quá trình mở rộng tiếp cận thuốc vẫn còn nhiều việc phải thực hiện. Các tổ chức cần huy động nguồn kinh phí để mua thuốc cho những người có nhu cầu, đồng thời triển khai các giải pháp đưa thuốc đến hàng triệu người có nguy cơ lây nhiễm HIV.

Bà Carmen Pérez Casas bày tỏ lạc quan rằng những tiến bộ khoa học, cùng với quyết tâm chính trị và nguồn lực tài chính phù hợp, sẽ giúp thế giới kiểm soát dịch HIV hiệu quả hơn. Theo bà, hiện nay thế giới đã có những công cụ cần thiết để thúc đẩy mục tiêu này.

Ngọc Hân (theo AP)