Tạo sinh kế, mở đường trở về cho người sau cai nghiện ma túy

Để hạn chế nguy cơ tái nghiện, người sau cai cần được tiếp tục hỗ trợ về y tế, tâm lý, học nghề, việc làm và sinh kế. Từ các mô hình cai nghiện, quản lý sau cai đến chính sách tín dụng mới đang được triển khai tại nhiều địa phương, một hệ thống hỗ trợ ngày càng toàn diện đang từng bước mở ra cơ hội để người từng vướng vào ma túy ổn định cuộc sống, tự tin tái hòa nhập cộng đồng.

Thực tế cho thấy, một trong những thách thức lớn nhất của công tác phòng, chống ma túy không chỉ là giúp người nghiện từ bỏ ma túy mà còn làm thế nào để họ không tái nghiện sau khi trở về cộng đồng. Thiếu việc làm, thu nhập, sự kết nối với các dịch vụ hỗ trợ và tâm lý mặc cảm có thể khiến hành trình trở lại cuộc sống bình thường trở nên khó khăn.

Bởi vậy, công tác cai nghiện đang ngày càng được đặt trong một quá trình liên tục, từ điều trị, phục hồi sức khỏe đến học nghề, tạo việc làm, hỗ trợ sinh kế và quản lý sau cai.

Cai nghiện gắn với phục hồi và chuẩn bị tái hòa nhập

Tại Tuyên Quang, công tác cai nghiện ma túy tập trung những năm qua được triển khai theo hướng kết hợp quản lý, chữa trị, phục hồi sức khỏe với giáo dục, dạy nghề, tư vấn việc làm và phòng, chống tái nghiện.

Để nâng cao hiệu quả cai nghiện, ngay từ khâu tiếp nhận, người nghiện được phân loại, thiết lập hồ sơ, bệnh án và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp. Quy trình cai nghiện theo 5 giai đoạn được triển khai, công tác quản lý học viên từng bước đi vào nền nếp.

Cùng với điều trị, cơ sở chú trọng dạy nghề, kết hợp lao động sản xuất và hỗ trợ các vấn đề xã hội nhằm chuẩn bị điều kiện để học viên trở về cộng đồng. Hằng năm, đơn vị phối hợp với Trung tâm Dịch vụ việc làm, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên tổ chức các lớp dạy nghề. Nhiều người sau khi hoàn thành cai nghiện đã tìm được việc làm, ổn định cuộc sống, qua đó giảm nguy cơ tái nghiện.

Cách tiếp cận này cho thấy, hiệu quả cai nghiện không thể chỉ được đánh giá ở việc cắt cơn hay hoàn thành thời gian điều trị. Điều quan trọng hơn là trang bị cho người sau cai những điều kiện cần thiết để có thể đứng vững khi trở về với gia đình và xã hội.

Tại TP Hồ Chí Minh, yêu cầu bảo đảm quá trình quản lý, chăm sóc liên tục càng được đặt ra rõ nét khi quy mô người có liên quan đến ma túy còn lớn. Tính đến giữa tháng 6/2026, toàn Thành phố đang quản lý 27.233 người có liên quan đến ma túy, trong đó có 9.758 người sử dụng trái phép chất ma túy, 9.541 người nghiện ma túy, 2.714 người đang điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng Methadone tại cộng đồng và 7.933 người thuộc diện quản lý sau cai nghiện.

Đến nay, Sở Y tế TP Hồ Chí Minh đã công bố 204 cơ sở y tế đủ điều kiện xác định tình trạng nghiện ma túy, phân bố tại 150/168 xã, phường, đặc khu, đạt tỉ lệ 89,3%. Việc mở rộng mạng lưới giúp đưa dịch vụ chuyên môn đến gần người dân, tạo điều kiện phát hiện sớm, can thiệp kịp thời.

Theo TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó Giám đốc Sở Y tế TP Hồ Chí Minh, giảm cung, giảm cầu và giảm tác hại phải được thực hiện đồng bộ. Trong đó, giảm tác hại không chỉ là giải pháp chuyên môn y tế mà còn mang ý nghĩa nhân văn, giúp người sử dụng, người nghiện ma túy được tiếp cận điều trị, phục hồi chức năng và tái hòa nhập cộng đồng.

Một trong những giải pháp được Thành phố chú trọng là tăng cường phối hợp liên ngành, bảo đảm quản lý liên tục từ điều trị đến phục hồi và tái hòa nhập; từng bước xây dựng mô hình quản lý ca đối với những trường hợp có nhiều nhu cầu về y tế, tâm lý, cai nghiện, trợ giúp xã hội, học nghề và việc làm.

Có sinh kế để vững bước trở về

Nếu điều trị và phục hồi giúp người nghiện thoát khỏi sự lệ thuộc vào ma túy thì việc làm, thu nhập lại là một trong những điều kiện quan trọng giúp họ duy trì kết quả đó khi trở về cộng đồng.

Từ ngày 1/5/2026, Quyết định số 08/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tín dụng đối với người sau cai nghiện ma túy có hiệu lực, mở thêm cơ hội để người sau cai học nghề, sản xuất, kinh doanh và tạo việc làm.

Theo chính sách, người sau cai nghiện có nhu cầu học nghề được vay tối đa 4 triệu đồng/tháng theo thời gian học thực tế; người có nhu cầu sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm được vay tối đa 200 triệu đồng. Doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, tổ hợp tác, hộ kinh doanh sử dụng lao động là người sau cai nghiện được vay tối đa 2 tỷ đồng.

Tại Cao Bằng, anh Dương Văn Sơn, ở xóm Hòa Trung, xã Quảng Uyên, là người đầu tiên trên địa bàn xã tiếp cận chính sách này. Tháng 6/2026, anh được vay 200 triệu đồng từ Phòng Giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội Quảng Hòa.

Có vốn, vợ chồng anh mở cửa hàng kinh doanh vịt quay đặc sản địa phương. Mô hình bước đầu mang lại nguồn thu nhập ổn định, giúp gia đình cải thiện cuộc sống và tạo thêm động lực để anh bắt đầu lại.

Từ một người từng vướng vào ma túy, điều anh Sơn mong muốn khi trở về không chỉ là sự cảm thông mà còn là cơ hội được lao động chân chính. Nguồn vốn chính sách vì vậy không đơn thuần giải quyết khó khăn về tài chính mà còn trao cho người sau cai điều kiện cụ thể để tự tạo dựng cuộc sống bằng sức lao động của mình.

Tại Thanh Hóa, những trường hợp đầu tiên được vay vốn cũng cho thấy tác động rõ nét của chính sách.

Ông N.K.V., phường Đông Tiến, từng có hơn 10 năm lệ thuộc vào ma túy. Sau khi cai nghiện, ông cùng gia đình phát triển chăn nuôi. Tháng 6/2026, ông được vay 200 triệu đồng theo chính sách tín dụng dành cho người sau cai nghiện để mở rộng sản xuất. Đến nay, gia đình duy trì đàn lợn thịt khoảng 30 con và 100 con ba ba.

Cũng trong tháng 6/2026, anh L.X.D., ở thôn Bằng Trình, xã Thiệu Quang, được vay 150 triệu đồng. Sau 15 tháng cai nghiện tập trung và trở về địa phương đầu năm 2026, anh cùng gia đình từng bước mở rộng chăn nuôi, hiện duy trì 6 con trâu và 15 con dê.

Đến nay, Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Thanh Hóa đã giải ngân trên 3 tỷ đồng cho 29 trường hợp người sau cai nghiện có nhu cầu vay vốn phát triển sản xuất, kinh doanh.

Đồng hành để ngăn nguy cơ tái nghiện

Những trường hợp tại Cao Bằng, Thanh Hóa cho thấy vốn tín dụng chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng sự hỗ trợ của chính quyền, lực lượng công an, Ngân hàng Chính sách xã hội và các tổ chức chính trị - xã hội.

Sau khi chính sách có hiệu lực, Phòng Giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội Quảng Hòa đã phối hợp với chính quyền địa phương, lực lượng công an và các tổ chức đoàn thể rà soát đối tượng, tuyên truyền chính sách và hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ vay vốn.

Tại Thanh Hóa, lực lượng công an cơ sở cũng chủ động rà soát người sau cai nghiện đang cư trú trên địa bàn, xác định nhu cầu, điều kiện vay và phối hợp hướng dẫn thủ tục.

Sự đồng hành này đặc biệt quan trọng bởi người sau cai nghiện thường phải đối mặt với nhiều rào cản khi trở về cộng đồng. Bên cạnh khó khăn về kinh tế, việc thiếu việc làm, tâm lý mặc cảm và sự kỳ thị có thể làm tăng nguy cơ tái nghiện.

Chính vì vậy, tạo sinh kế cần được đặt trong tổng thể các giải pháp quản lý, hỗ trợ người sau cai. Đó là quá trình nối tiếp từ cai nghiện, chăm sóc sức khỏe, tư vấn tâm lý đến học nghề, việc làm, vay vốn và hỗ trợ tái hòa nhập.

Thực tiễn tại các địa phương cho thấy, khi người sau cai có việc làm, có thu nhập và trách nhiệm với gia đình, họ có thêm động lực tránh xa ma túy. Một sinh kế ổn định không chỉ giúp người từng lầm lỡ tự chủ về kinh tế mà còn góp phần phòng ngừa tái nghiện, hạn chế nguy cơ vi phạm pháp luật và giữ gìn an ninh, trật tự ngay từ cơ sở.

Từ điều trị, phục hồi trong các cơ sở cai nghiện đến những khoản vốn giúp mở cửa hàng, phát triển chăn nuôi, điểm chung là tạo cho người sau cai một con đường để trở lại cuộc sống bình thường. Khi cơ hội được trao đúng lúc và đi cùng sự đồng hành của gia đình, cộng đồng và các cơ quan chức năng, hành trình tái hòa nhập sẽ có thêm những điểm tựa vững chắc.

Đó cũng là cách chuyển trọng tâm từ "cai nghiện" sang "phục hồi và tái hòa nhập bền vững", để người từng vướng vào ma túy không chỉ từ bỏ được ma túy mà còn có khả năng tự tạo dựng cuộc sống, trở thành người có ích cho gia đình và xã hội.

Thùy Chi