Đổi mới cách tiếp cận nguồn lây để ngăn chặn gia tăng nhiễm mới HIV trong nhóm nam trẻ tuổi

Số ca nhiễm mới giảm, nhưng nhóm MSM gia tăng

Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Đồng Nai, trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn thành phố ghi nhận 176 trường hợp nhiễm HIV mới, giảm 64 ca so với cùng kỳ năm 2025.

Trong tổng số ca nhiễm mới, nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM) ghi nhận 121 trường hợp, tăng 20 ca so với cùng kỳ năm trước. Hiện toàn thành phố có 8.575 người nhiễm HIV còn sống, đạt 92,2% so với số ước tính của Cục Phòng bệnh. Số trường hợp tử vong liên quan HIV/AIDS cũng giảm từ 17 xuống còn 5 ca.

Theo đánh giá của ngành y tế, kết quả trên cho thấy các chương trình phòng, chống HIV/AIDS tiếp tục phát huy hiệu quả. Tuy nhiên, dịch HIV đang có sự chuyển dịch rõ rệt từ nhóm người nghiện chích ma túy sang lây truyền qua đường tình dục, trong đó nổi lên là nhóm nam trẻ tuổi quan hệ tình dục đồng giới.

Nếu trước đây HIV chủ yếu xuất hiện ở người nghiện chích ma túy, phụ nữ bán dâm hoặc vợ, chồng của những người thuộc nhóm nguy cơ thì hiện nay, lây truyền qua quan hệ tình dục đã trở thành đường lây chủ yếu. Trong khi các chương trình giảm tác hại giúp giảm đáng kể lây nhiễm qua đường máu, các hành vi tình dục không an toàn lại làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm HIV.

Theo các chuyên gia, đây không chỉ là thực trạng tại Đồng Nai mà còn là xu hướng chung ở nhiều địa phương trên cả nước. Một bộ phận người trẻ còn chủ quan khi cho rằng HIV đã có thuốc điều trị nên không còn nguy hiểm như trước. Bên cạnh đó, sự phát triển của mạng xã hội và các ứng dụng hẹn hò khiến việc kết nối bạn tình trở nên dễ dàng hơn, kéo theo nguy cơ lây nhiễm nếu không thực hiện đầy đủ các biện pháp bảo vệ.

Ngoài ra, không ít người thuộc nhóm MSM chưa hình thành thói quen xét nghiệm HIV định kỳ, chưa tiếp cận hoặc chưa duy trì các biện pháp dự phòng như sử dụng bao cao su hay điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP).

Tiếp cận nhóm MSM trẻ tuổi vẫn là thách thức lớn

Bác sĩ chuyên khoa I Vũ Thị Ngọc, Trưởng khoa Phòng, chống HIV/AIDS (CDC Đồng Nai) cho biết, thời gian qua ngành y tế tiếp tục duy trì điều trị HIV bằng thuốc ARV, đồng thời triển khai đồng bộ các hoạt động điều trị Methadone, điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP), dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con, tư vấn xét nghiệm và truyền thông can thiệp đối với các nhóm có nguy cơ cao. Tuy nhiên, công tác phòng, chống HIV/AIDS vẫn gặp không ít khó khăn.

Theo bác sĩ Vũ Thị Ngọc, việc tiếp cận nhóm MSM trẻ tuổi vẫn là thách thức lớn do đây là nhóm có tính di biến động cao, chủ yếu kết nối qua mạng xã hội. Nhiều người còn e ngại vì sợ bị kỳ thị nên không chủ động xét nghiệm hoặc sử dụng các dịch vụ dự phòng, khiến việc phát hiện sớm và can thiệp gặp nhiều khó khăn.

Bên cạnh đó, việc một số dự án quốc tế kết thúc hỗ trợ khiến người sử dụng PrEP phải tự chi trả chi phí xét nghiệm, làm giảm số người tiếp cận và duy trì điều trị. Trong khi đó, nguồn nhân lực làm công tác HIV/AIDS ở tuyến cơ sở còn mỏng, phần lớn phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực.

Đáng chú ý, tình trạng kỳ thị và phân biệt đối xử với người nhiễm HIV vẫn còn tồn tại trong cộng đồng cũng như một số môi trường xã hội. Điều này khiến nhiều người chưa chủ động tiếp cận điều trị, ảnh hưởng đến hiệu quả phát hiện sớm và quản lý người bệnh.

Đổi mới truyền thông, mở rộng dự phòng

Trước diễn biến mới của dịch HIV, ngành y tế Đồng Nai đang triển khai nhiều giải pháp nhằm kiểm soát nguồn lây và giảm số ca nhiễm mới.

Theo bác sĩ Vũ Thị Ngọc, một trong những nhiệm vụ trọng tâm là đổi mới hoạt động truyền thông theo hướng phù hợp với giới trẻ, tăng cường sử dụng các nền tảng số như Facebook, TikTok, Zalo và YouTube để cung cấp thông tin chính xác về HIV, các hành vi nguy cơ và biện pháp dự phòng.

"Truyền thông chỉ phát huy hiệu quả khi tiếp cận đúng nhóm đối tượng và được thực hiện thường xuyên. Thời gian tới, CDC Đồng Nai sẽ phối hợp với các tổ chức cộng đồng, mạng lưới đồng đẳng viên và các đơn vị liên quan để tăng cường truyền thông trên môi trường mạng, giúp người trẻ hiểu đúng về HIV, chủ động xét nghiệm cũng như tiếp cận các dịch vụ dự phòng và điều trị khi cần thiết", bác sĩ Vũ Thị Ngọc cho biết.

Song song với đó, ngành y tế tiếp tục mở rộng các điểm xét nghiệm HIV tại cộng đồng, khuyến khích người dân tự xét nghiệm tại nhà nhằm phát hiện sớm người nhiễm HIV, đồng thời nâng cao chất lượng điều trị bằng thuốc ARV, PrEP và tăng cường thanh toán các dịch vụ liên quan đến HIV/AIDS qua bảo hiểm y tế.

Ngành y tế cũng tiếp tục phát huy vai trò của các tổ chức cộng đồng và mạng lưới đồng đẳng viên trong việc tiếp cận, tư vấn, hỗ trợ xét nghiệm và kết nối điều trị đối với các nhóm nguy cơ cao.

Theo bác sĩ Vũ Thị Ngọc, giảm kỳ thị và phân biệt đối xử với người nhiễm HIV có ý nghĩa quan trọng trong công tác phòng, chống HIV/AIDS. Khi người dân được sống trong môi trường cởi mở, thân thiện, họ sẽ chủ động tiếp cận các dịch vụ y tế, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả phát hiện sớm và kiểm soát dịch bệnh.

Bác sĩ Vũ Thị Ngọc khuyến cáo những người có nguy cơ cao, đặc biệt là nam quan hệ tình dục đồng giới hoặc có nhiều bạn tình, cần sử dụng bao cao su đúng cách trong mỗi lần quan hệ, xét nghiệm HIV định kỳ và chủ động sử dụng PrEP khi có chỉ định. Việc phát hiện sớm và dự phòng đúng cách không chỉ bảo vệ sức khỏe bản thân mà còn góp phần ngăn chặn lây truyền HIV trong cộng đồng.

Thùy Chi