TPHCM: Hơn 80% ca nhiễm HIV mới ở lây qua đường tình dục

Dịch chuyển rõ nét về đường lây truyền HIV

Theo báo cáo mới nhất của Ban Chỉ đạo phòng, chống AIDS, ma túy, mại dâm TPHCM gửi UBND thành phố, tỉ lệ lây nhiễm HIV qua đường tình dục hiện chiếm tới hơn 80% tổng số ca phát hiện mới. Trong đó, nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM) chiếm hơn một nửa số ca nhiễm mới, tập trung chủ yếu ở nhóm tuổi trẻ từ 15–39.

Đây là sự thay đổi căn bản so với giai đoạn trước, khi lây nhiễm HIV chủ yếu xuất phát từ đường máu, đặc biệt là hành vi dùng chung bơm kim tiêm trong nhóm người nghiện chích ma túy. Trước đây, tỉ lệ lây truyền qua đường máu thường chiếm 60–70%, thậm chí cao hơn trong những năm dịch HIV bùng phát mạnh.

Việc chuyển dịch đường lây cho thấy HIV không còn là vấn đề riêng của nhóm nghiện chích, mà đã lan rộng trong cộng đồng thông qua các hành vi tình dục không an toàn, đặc biệt ở các nhóm có nguy cơ cao nhưng khó tiếp cận.

Khoảng trống trong tiếp cận nhóm nguy cơ cao

Thành phố hiện ước tính có hơn 100.000 người thuộc nhóm nguy cơ cao, bao gồm MSM, người bán dâm, người sử dụng ma túy và bạn tình của họ. Tuy nhiên, các chương trình can thiệp dự phòng hiện nay mới chỉ tiếp cận được khoảng 60%, để lại một "khoảng trống" đáng lo ngại về an toàn y tế cộng đồng.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc hành vi nguy cơ đang dịch chuyển mạnh lên không gian mạng. Hoạt động mại dâm không còn diễn ra công khai như trước mà chủ yếu lợi dụng mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin, các diễn đàn và nhóm kín để môi giới, thỏa thuận. Điều này khiến công tác quản lý, tiếp cận và can thiệp của lực lượng chức năng cũng như ngành y tế gặp nhiều khó khăn.

Bên cạnh đó, TPHCM hiện còn tồn tại hơn 10.600 cơ sở kinh doanh dịch vụ nhạy cảm như nhà nghỉ, karaoke, spa… Một số cơ sở lợi dụng vỏ bọc kinh doanh để tổ chức kích dục hoặc móc nối thành các đường dây bán dâm khép kín, tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm HIV và các bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Ma túy – yếu tố cộng hưởng làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm

Cùng với mại dâm, tình hình tội phạm và tệ nạn ma túy tiếp tục là tác nhân làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm HIV tại TPHCM. Năm 2025, lực lượng chức năng phát hiện gần 5.200 vụ vi phạm về ma túy, tăng hơn 21% so với cùng kỳ.

Đáng lo ngại, các đối tượng phạm tội triệt để sử dụng công nghệ, mạng xã hội, thanh toán điện tử và giao hàng qua ứng dụng để mua bán ma túy, khiến việc kiểm soát trở nên phức tạp hơn. Việc sử dụng ma túy tổng hợp trong các nhóm kín tại chung cư, nhà trọ thường kéo theo quan hệ tình dục không an toàn, làm tăng nguy cơ lây nhiễm HIV và các bệnh xã hội khác.

Thực tế này cho thấy, HIV, ma túy và mại dâm tiếp tục là "tam giác nguy cơ" đan xen, tác động qua lại và khó tách rời trong công tác phòng, chống dịch bệnh tại đô thị đặc biệt như TPHCM.

Siết chặt quản lý, song hành với can thiệp y tế

Trước những diễn biến phức tạp, TPHCM đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Trong năm qua, lực lượng chức năng rà soát gần 1.650 lượt cơ sở kinh doanh dịch vụ, xử phạt hành chính 254 địa điểm với số tiền hơn 3,4 tỷ đồng, đồng thời phát hiện 664 người liên quan đến hoạt động mại dâm.

Ở lĩnh vực y tế, thành phố tiếp tục mở rộng các chương trình can thiệp giảm hại, đẩy mạnh tư vấn, xét nghiệm HIV và điều trị. Hàng chục nghìn lượt người đã được tiếp cận thuốc dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP) và điều trị ARV, góp phần làm giảm nguy cơ lây nhiễm và nâng cao chất lượng sống cho người nhiễm HIV.

Tuy nhiên, giới chuyên môn nhìn nhận rằng, bài toán lớn nhất hiện nay không chỉ là nguồn lực, mà là cách tiếp cận nhóm đích trong bối cảnh các hành vi nguy cơ ngày càng "ẩn mình" tinh vi trên môi trường Internet. Nếu không có các mô hình can thiệp sáng tạo, linh hoạt, kết hợp chặt chẽ giữa y tế, công an, lao động xã hội, tổ chức cộng đồng, nguy cơ bùng phát ca nhiễm mới vẫn hiện hữu.

Cần chiến lược mới cho giai đoạn mới

Thực tiễn tại TPHCM cho thấy, công tác phòng, chống HIV/AIDS đã bước sang giai đoạn đòi hỏi tư duy quản lý mới, trong đó nhấn mạnh vai trò của dữ liệu số, truyền thông số, và sự tham gia của cộng đồng. Việc mở rộng xét nghiệm thân thiện, tăng độ bao phủ PrEP, kết hợp giáo dục tình dục an toàn trong môi trường trực tuyến được xem là hướng đi tất yếu.

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, di biến động dân cư lớn và sự bùng nổ của công nghệ số, TPHCM vừa là địa phương chịu áp lực lớn, vừa là nơi có điều kiện tiên phong thử nghiệm các mô hình can thiệp mới, hướng tới bảo đảm các kết quả công tác phòng, chống HIV/AIDS bền vững.

Thùy Chi