Canada ghi nhận ca HIV đầu tiên thuyên giảm bền vững sau ghép tủy xương

Nhóm bác sĩ lâm sàng và các nhà nghiên cứu thuộc Bệnh viện St. Michael của Unity Health Toronto, Mạng lưới Y tế Đại học (UHN) và Đại học Toronto đã công bố ca đầu tiên ở Canada về tình trạng thuyên giảm HIV kéo dài và có thể là chữa khỏi ở một người đàn ông 62 tuổi đã được ghép tủy xương để điều trị ung thư.

Công trình này do Mario Ostrowski, một nhà khoa học lâm sàng tại Bệnh viện St. Michael, đồng thời là Giáo sư miễn dịch học, y học và y học xét nghiệm và bệnh lý học tại Khoa Y Temerty của Đại học Toronto; Sharon Walmsley, giám đốc phòng khám HIV tại UHN và giáo sư y học tại Temerty Medicine, đồng chủ trì.

Người đàn ông này được chẩn đoán lần đầu vào năm 1999 và đã sống chung với HIV được 27 năm, sử dụng liệu pháp kháng retrovirus (ART) trong suốt thời gian đó để ức chế mức độ virus. Ông mắc bệnh bạch cầu tủy cấp tính vào năm 2021 và đã trải qua ca ghép tủy xương tại Trung tâm Ung thư Princess Margaret thuộc UHN với tế bào gốc của người hiến tặng được lựa chọn vì chúng chứa đột biến "delta-32" hiếm gặp trong gen CCR5.

Gen CCR5 mã hóa một protein trên bề mặt tế bào miễn dịch của con người mà HIV sử dụng để xâm nhập và lây nhiễm tế bào. Những người có đột biến delta-32 trong gen CCR5 không tạo ra protein thụ thể và có khả năng kháng HIV.

"Khoảng 1% người có nguồn gốc châu Âu sở hữu tủy xương kháng HIV," Bác sĩ Ostrowski, đồng thời là Chủ tịch Nghiên cứu Ứng dụng của Mạng lưới Điều trị HIV Ontario, cho biết. "Ghép tủy từ những người hiến này có thể mang lại khả năng chữa khỏi bệnh."

Bệnh nhân này đã ngừng điều trị ART vào tháng 7/2025 và tính đến tháng 4/2026, đang trong giai đoạn thuyên giảm ổn định với nồng độ HIV không thể phát hiện được.

Dù hiện tại "Bệnh nhân Toronto" vẫn được xếp vào nhóm "thuyên giảm bền vững", nhưng nếu tình trạng này tiếp tục duy trì, ông có thể được chính thức công nhận là đã khỏi bệnh theo các tiêu chuẩn quốc tế. Trên thế giới hiện mới chỉ ghi nhận khoảng 10 trường hợp tương tự.

Trong 5 năm kể từ khi được ghép tủy xương, các nhà nghiên cứu trong phòng thí nghiệm của Bác sĩ Ostrowski đã quan sát thấy sự suy giảm liên tục mức độ HIV trong tế bào của bệnh nhân thông qua một số xét nghiệm có độ nhạy cao.

Họ nhận thấy sự giảm đáng kể vật di truyền của virus trong máu bệnh nhân, bao gồm cả DNA virus đại diện cho dạng HIV tiềm ẩn đang "ẩn náu" trong các ổ chứa của cơ thể. Từ lâu, ổ chứa HIV được xem là rào cản đối với việc chữa khỏi bệnh, do rất khó tác động và có thể tái hoạt động nếu việc điều trị kháng virus (ART) bị ngừng lại.

Các nhà nghiên cứu cũng không thể phân lập virus còn khả năng hoạt động từ các tế bào bạch cầu của bệnh nhân, đồng thời không phát hiện phản ứng miễn dịch đặc hiệu đối với HIV.

Ghép tủy xương không phải là phương pháp điều trị tiêu chuẩn cho HIV. Quy trình này tiềm ẩn nhiều rủi ro và chỉ được xem xét cho những bệnh nhân cần ghép tủy để điều trị ung thư máu.

Bác sĩ Ostrowski cho biết, bằng cách nghiên cứu các trường hợp như bệnh nhân ở Toronto, các nhà nghiên cứu có thể thu thập manh mối để phát triển các phương pháp ít độc hại và ít tốn kém hơn mà vẫn đạt được kết quả tương tự.

Ngọc Hân (Theo Unity Health Toronto)